name

folgje ús

Facebook Twitter Instagram

 

Foaropwurd

Fers2 29 juny 2021

Keunst en populisme en it kreative-stedbelied

of, Ferset en banaliteit en meidwaan

 

 

image Fers2

 

 

 

Wêr’t jo ek sjogge yn ekonomysk fersutere kriten dêr hat de belofte fan in stedske renêssânse de wannabbe kreative stêden in nije makro-aktor útfine litten: de kreative klasse. Ek Ljouwert/Frys­lân lit him liede troch de profesije fan wurding. Syn City of Litera­ture-titel is in ûnderdiel fan ’e Unesco Creative Cities-stimulâns. It kreative stêdbelied hat keunstners konseptualisearre as de beskiedende kreative ploech. Tagelyk hinkelet de keunstner op twa tsjinstelde plakken yn syn betrekking mei de kreative stêd en de kreative urbane planning.

Keunstners binne òf in ûnkritysk pleitbesoarger fan it kreative stêdbelied, want dat skroeft it kreative profyl fan ’e stêd op en dêrmei har eigen kânsen, subsydzje en ferkeapmerk, òf se lykje der radikaal tsjin yn ferset, om’t se as inkelingen en kollektiven in opposysjepolityk omearmkje tsjin hoe’t kultuer taeigene wurdt yn ’e neoliberalisearring fan stedsbelied. Mar beide, of lit wy sizze, op syn minst it lêste stilearre portret fan de keunstner strykt net mei de striid dy’t dy fiert om stedsfoarmjouwing en sosjaal wolwêzen. Keunstners as politike spilers binne wiswol selsbewuster, kritysker en aktivistysker as dat de werjefte as neesizzer suggerearret.

Tydskrift Fers2 sei net nee; it lei opnij oan it provinsjale lettere­ynstiút Tresoar út dat Fers2 gjin reklame meitsje mei. Keunst hellet oer, reklame manipulearret: in hiel ferskil. “Dan,” andere Tresoar, “geane wy der earst fan út dat Fers2 gjin rol hat yn de [Gysbert Japicxpriis-]aktiviteiten.” Wêr’t dat útgongspunt wei komt en oft de direksje wit fan it útsluten fan Fers2, kin Tresoar net, of net mei e-mail, fertelle. Sil de Tresoar-drokte om ’e ferlidere Gysbert hinne folslein út marketing bestean, dy’t de Frysk(eftig)e blêden lûke moatte? Dit blêd sei ja: om keunstferslach­jouwing en keunstkrityk! Wy kenne de sjoernalistike techniken. It sjoernalje is ûnmisber foar in wurkjende maatskippij, reporters har rol is beskiedend yn it tsjut­ten fan ’e publike opiny en it op it matsje roppen fan ’e macht. Wy ferstean it fak. Wy kinne ynspylje op spesifike keunstwurken, de betsjutting sykje, krityske oardielen jaan, it publyk helpe om keunst waar te nimmen, fetsjen en wurdearjen. Want keunstners hawwe wiswol doel oer dingen.

Dat is it him miskien just.

Al in hiel skoft groeit by de oerheid en merkpartijen de ynstru­mintele fisy op kultuer, keunst en kreativiteit yn it sok fan it hieltyd mear neoliberalisearre stedsbelied. Ald-kultuerdeputearre Jannewietske de Vries lei de klam hielendal op meiinoar oparbeid­zjen yn it hjoeddeiske proses fan stedswerberte. Se ferwaarleazge de klassike doelen fan romtlike rjochtfeardichheid. De earlike en gelikense ferdieling ûnder alle boargers fan de romte fan sosjaal wurdearre middels en kânsen koe har werklik niks skele; se klapte har eigen kreativiteit wol op ’e iepenbiere dyk. Fryslân, stie yn har kultuernota Finsters Iepen, moast ‘brûze’ fan nije ideeën en dynamyske inisjativen. De ‘brûsplakken’ fregen om in nije manier fan beoardieljen, dus net de âlderwetske fan kwaliteit hifkjen. Keunstners moasten no, lykas reklamejonges, in pitch hâlde foar in plakje ûnder de brûs.

Keunstners lieten sjen dat se de neoliberale lúm wol yn ’e gaten hiene en se it net iens wiene mei de eksploitaasje fan kultuer yn dat ramt. Dat der noch gjin inkelde stúdzje dien is nei de posysjes dy’t Fryske keunstners ynnommen ha njonken de mondiale kreative stêdpolityk en de útwurking dêrfan yn Fryslân yn ’t bysûnder, is gek. Keunstners meitsje al jierrenlang dúdlik wat kreativiteit eins is, wat jo fan wurkers yn ’e kreative sektor ferwachtsje meie en benammen: wêrom’t de Richard Florida-oanpak fan quick-fixes en in simpele kreative stêd-tool kit net wurket. Of ja, de hieren gean omheech yn ’e stêd, de gentrifikaasje glûpt Ljouwert hânsum yn, de dekadinsje derefteroan mei ‘dichters’ dy’t yn opdracht fan ’e oerheid ‘dichtsje’ op húskes yn Ljouwerter kroegen—it plattelân docht nea mei kwa kreatyf—mar/dus de stedsbewenner is net better ôf mei it kreative stêdbelied.

It pleit om in elemintêr petear te fieren oer hoe’t kultuer/keunst wòl konstruktyf bydrage kin oan it wolwêzen fan minsken is konse­kwint beflapt ûnder de doelen fan neoliberale stedsplanning: frij­heid, ûndernimmerskip & de idée fixe fan kontinue fernijing. Neffens it provinsjaal ynstitút foar kultueredukaasje—de update fan it âlde nifelûnderwiis op skoalle—en dekorearjen fan de iepenbiere romte binne keunstners yn Fryslân kultuermakkers: “In dit overzicht vind je cultuurmakers uit verschillende kunstdisciplines. Ben je een kunstenaar en wil je ook in het overzicht? Klik hier!” “Wat vet. Zeven kunstenaars maken met vijfenzeventig meter aan graffiti de Marshallweg een heel stuk mooier.”

Kultuer tsjinnet it fêst guodbehear: “Mooi om te zien hoe de creatieve geest Leeuwarden kleur geeft en dat CareX hier in kan bijdragen met werk/atelier ruimtes. Ben je als kunstenaar ook op zoek naar een werkruimte? Neem dan contact met ons op.” City of Literature Ljouwert stjoert ien BCC it fearnsjier nei Fers2, oer wêr’t wy ús kaartsjes ferkeapje: “Bij het aanleveren van activiteiten is het handig om te ontvangen: datum/data, tijden, naam event, uitvoeren­den, (online) locatieadres, taal (NL, Frysk, Engels, meertalig, language no problem) en info over kaartverkoop/aanmelden.”

Dat is in benearjende banalisearring fan it kulturele libben. As it folk him mar net ferfeelt, en freegje jo nei ferfeling as it kollektive en net-katartyske hanneljen fan it plebs, njonken de ferheven, yndividualisearre en transendinte ûnderfining fan ennui fan de skriuwers lykas Baudelaire, dan binne jo elitêr. En jo krije gjin antwurd. Op it kantsje wie in fraach fan allround-keunstner Gerrit Breteler oan keunstpopularisearder Henk van Os. Hoe kin it dat jo oer de kwaliteit fan in Rembrandt, neist in Dou of sa, diskusearje kinne, mar net oer de kwaliteit fan in Marlene Dumas, yn ferhâlding ta de merkpriis?

Dat komt foar in part toch it loslitten fan tradisjonele keunst­sinnige techniken en foar in part troch it mei opsetsin opnimmen fan ordinêre dingen, om te ferbyldzjen likegoed as objekten út it deistige bestean, yn ’e keunstpraktyk. Marcel Duchamp hat dat miskien foar it earst dien mei in pisbak út de winkel sinjearre mei R. Mutt. Mei wissens rekken doe de mjitstêven technyk en estetyk wei om keunstwurken mei te beoardieljen. Wy giene it tiidrek yn fan folsleine relativiteit ûnder oerheden en amtners. Feilingpriis beskaat no it aura fan de deade keunstner en in knappe lobby de wearde fan ’e lbbene. Wat oan ’e burokraat syn tafallige smaak foldocht is hege keunst. Dêr falt net oer te tsieren.

Dus wy krôlje yn banaliteit. Mar slimmer is, de skildereftige figuraasje, estetyske styl en fisuele taktiken dêr’t byldzjende ekspresje en populêre kultuer mei stribje om ‘fan us allegearre’ te wêzen, rint út op in ‘alleman’ dy’t ‘ús allegearre’ is, mar tagelyk de ‘nije frou’ en ‘nije man’ dy’t brûze wolle. It is mar de fraach foar hoefier’t oft oer de popularisaasje en de kommunikaasje—dy’t populistyske foarmen oannimme kin: tsjin rede, wittenskip en echte demokrasy—te diskussearjen is, lit stean te warskôgjen dat, sa kommunisearre, kreative skeppingen leafde en haat útlokje kinne. As poëzybesprekker Arjan Hut yn it iepenbier seit ‘in debút is in debút’ skriuwt er demagogy, en gjin fisy op keunst: dat soe in faai teken wêze moatte fan de bek binen.

De keunstner dy’t ynbringe wol dat keunst it sykjen is fan nije foarmen fan demokrasy, ferfrissele as dat is mei kwestjes fan werjefte, eat dat just de ‘produsinten’ fan keunst, kultuer en kennis útdaget, en dy’t freget nei de lekken en brekken fan dy werjefte, wêr hear’t men dy? Wis is wol dat populisme allinne mar beart te praten út namme fan it folk. Dêrneist lûkt stedsbreed it kreative klassebelied de lokale politisy en har meast tichtbye ynstitúsjonele partners foar op de sosjale efterstânswyk. It belied is súksesfol yn in oantreklikere binnenstêd, in Blokhúsplein dêr’t de hieren it dak út brûze nei’t de oerheid syn eigen kreative ynstituten der fêstige. Mar it slagget lang net yn sosjale ynklusy of in kulturele ûnderfining dy’t it libben feroaret—bibleteken foar de bern.

It Skriuwersboun sil aanst by Tresoar in jûntsje hâlde oer lobbyen—‘belangebehertiging’—mar de keunstner wit it al. Elke ‘pitch’ befêstiget it neoliberale karakter fan it kreative klasse­inisjatyf, hoewol’t dat no doelberet komt yn ’e ferliedlike ‘progres­sive’ moade fan de kultuerpolityk dêr’t it ynstitúsjonele foar­skrift fan netwurkjen en oparbeidzjen alle omtinken liedt nei meidogger wêzen fan in ‘kreative mienskip’, halleluja, en bemantelet wêr’t it om giet yn ’t keunst: emansipaasje fan en rjochtfeardichheid foar alle bewenners fan de hoeddeiske kapitalistyske stêden.

Gjin jûntsje komt der om oer alternativen te tinken foar de banaliteit fan ús boerekoalkultuer. Gjin jûntsje om kanttekeningen te pleatsen by ús rasjonele top-down kultuerplanning en -belied. Gjin jûntsje om te sykjen nei fruchtberder konseptuele romtes of oare ramten fan bestjoeren as ien dêr’t de keunstner op syn bêst in lêstpost is en op syn slimst gjin kaartsjes ferkeapet.