name

folgje ús

Facebook Twitter Google

 

Foaropwurd

Fers2 nû. 5.10, 19 maaie 2019

Skriuwe skriuwe skriuwe
tsjin it ekstreemrjochts populisme

 

image Fers2

 

 

E-mail fan Miljeudefinsje: “Wêromst wól te stimmen gean moast foar de Europeeske Ferkiezingen.” De opkomst foar it kiezen fan de leden fan it Europeeske parlemint is notoir leech: mar ien fan de trije stimt. De measte Europeeske net-stimmers foar de EU hawwe gjin niget oan of betrouwen yn de polityk yn it algemien; oan Europa leit it net spesjaal.TNS, Postelectoraal onderzoek 2014 Europese verkiezingen 2014 (Brussel 2014), www.europarl.europa.eu/pdf/eurobarometre/2014/post/post_2014_survey_analitical_overview_nl.pdf, krigen 15 maaie 2019. Miljeudefinsje wol dat de fersmoargjende bedriuwen meibetelje oan it klimaat, want dat dogge se mar in hiel lyts bytsje, en dat jo dêrom gean te stimmen. Carbon tax pronket opnij yn de kampanjes, mar waard goed tweintich jier lyn yn de EU al ûnderúthelle troch de yndustrylobby en sûnt is it by goede bedoelingen bleaun. Hoefolle betrouwen moatte jo dan hawwe yn de EU, kwa yndustrymiljeuheffing? En wêr’t se ek net oan tinke is dat ien op de fjouwer minsken yn Europa populistysk stimt.Paul Lewis, Seán Clarke, Caelainn Barr, Josh Holder en Niko Kommenda, ‘Revealed: one in four Europeans vote populist’, The Guardian, 20 novimber 2018, https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2018/nov/20/revealed-one-in-four-europeans-vote-populist, krigen 16 maaie 2019.

Pro-populisten, 1:3, wurde in bytsje foarsein troch oplieding en leech ynkommen mar se sitte oeral. Jo meie oannimme dat fan de fjirtich Fryske skriuwers dy’t der binne, tsien in rochts-populistyske EU-partij kieze, as se stimme. Wa’t se binne docht der net ta mar op it ein fan Swallows + floating horses binne der sa’n soad populisten by jo lâns strutsen, dat jo hoopje dat it net wier is wat it AD orakelet, dat woansdei wol 54 persint fan de kiezers “zeker weet te gaan stemmen.”‘Meer kiezers gaan stemmen bij komende Europese verkiezingen’, AD, 2 maaie 2019, www.ad.nl/binnenland/meer-kiezers-gaan-stemmen-bij-komende-europese-verkiezingen~aa7ebfb6/, krigen 15 maaie 2019. Want foar populisten hat it klimaat gjin prioriteit. De measte rjochtspopulistyske partijen yn Europa belide de opfetting dat der gjin ferlet is fan aksje tsjin de klimaatsferoaring, of se ûntkenne dat de klimaatferoaring makke wurdt troch minsken, of sels dat dy bestiet.

Der is amper mear CO2 bykommen sûnt de yndustriële revolúsje, en leit dat benammen oan de minske? Nee, sei Wilders op it klimaatdebat fan 5 febrewaris. Wilders syn PVV ferlear freeslik op de provinsjeferkiezingen yn maart, mar no prob, want hy tsjinne tegearre mei ekstreemrjochtstriomfator Baudet in moasje yn tsjin de “ideologische geldklopperij die … door die patsers van de VVD zal worden neergelegd” a.k.a. klimaatakkoart.Arnews, ‘Geert Wilders “Ideologische geldklopperij door VVD-patsers” - Debat Klimaatakkoord’, Youtube, 5 febrewaris 2019, 2:12-2:22, www.youtube.com/watch?v=xLZKousK334, krigen 15 maaie 2019. Op dit stuit binne der noch grutte ferskillen tusken de rjochtspopulistyske partijen yn de EU. Mar as hja it meiinoar lykfine op it mêd fan it klimaat dan kinne hja it Europeeske miljeubelied earnstich bedriigje.Stella Schaller en Alexander Carius, ‘Convenient Truths – Mapping climate agendas of right-wing populist parties in Europe’, Adelphi, 26 febrewaris 2019, www.adelphi.de/de/system/files/mediathek/bilder/Convenient%20Truths%20-%20Mapping%20climate%20agendas%20of%20right-wing%20populist%20parties%20in%20Europe%20-%20adelphi.pdf, krigen 16 maaie 2019.

Se hoege bygelyks mar mei syn allen in kweadebist oan te wizen. Wilders neamt D66-er Rob Jetten hypokryt: hymjend iverje foar CO2-taks foar de yndustry, mar wilens sels altyd ûnderweis mei de fleanmasine. Yndie net in goed eksimpel, mar faaks plantet Jetten de hiele eftertún braaf fol mei kompinsaasjebeammen (lês: lit syn man dat dwaan). Mar hup, ynienen gie it debat net mear oer big air corp en alle oare fersmoargjende yndustry, mar oer de boarger syn fleanmasinereiskes. Al dy Fryske skriuwers dy’t oeral hinne fleane moatte, Brussel, Ierlân: boe! Gelokkich hat útjouwerij HotSum in reisferslachwedstriid betocht, dy’t net mei de fleanmasine mei en by de ynstjoering moat in foto ta bewiis fan jo net-hypokrisy. Pff, hè. Mar lekker fingerwizen en lytsboargerlik moralisearjen ferhoalet it echte gefaar: de rjochtspopulistyske folksmennerij dy’t hieltyd it debat deadet.

Skriuwers wolle dêr net tsjin stride?

Eh… Wy hawwe, ik haw, ek net skreaun dat de hiele ûnderwiis-apaty, tolve jier dwaan wolle oer it ôftwingen fan ûnderwiis yn de Fryske taal, dat, nota bene, al ferplichte is by de lanlike ûnderwiiswet, delkaam op populisme. Ommers, it hammerjen op draachflak by it folk gie sûnder in demokratysk proses en mei behâld fan de bossy power fan skoalkoepel­bestjoeren. Der wie in retoryk fan harkje wollen nei de gewoane heiten & grutske memmen, en in no-no-no oant fijannigens ta nei de rânestêd­pommerant Geert Driessen dy’t úthâldt dat it min giet mei it Frysk. As de Volkskrant meldt dat it Drachtster Lyceum in sjarmeoffinsyf foar it Frysk wol en “rolmodellen, daar gaat het om”, lykas it fotomodel Doutzen Kroes, mei in royaal plaatsje derby fan de bedoelde boarstpartij, seit gjin skriuwer dat soks it debat oer it Frysk namste drastysker de nekke omdraait.Jurre van den Berg, ‘Friese taal dreigt uit te sterven: Het is ‘fiif foar tolve’ ’, de Volkskrant, 14 oktober 2016, www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/friese-taal-dreigt-uit-te-sterven-het-is-fiif-foar-tolve~b6f799d5/, krigen 16 maaie 2019. Nimmen skriuwt dat eangst—‘se sjogge it Frysk as in boeretaal’—en demagogy krekt is dêr’t populisten op spylje, ynstee fan in konstruktive maatskiplike dialooch rjochte op it ferbetterjen fan elkenien syn libben.

Hoe grut oft de spanningen yn de Europeeske Uny binne is wier net in Frysk literêr tema. Mar wilens is brexit hielendal net it slimste dat it Europarlemint oan ’e holle hat. Earst, sizze se yn har Ten issues to watch in 2019, sil mei as gefolch fan brexit it parlemint hiel oars gearstald wêze. Raamd is dat de tradisjonele bestjoerskoalysje fan de sintrumrjochtse Europeeske Folkspartij (EPP) en de sintrum-loftse Progressive Alliânsje fan Sosjalisten en Demokraten (S&D) goed 100 sitten ferlieze sille fan de 404 dy’t se no hawwe. Dêrmei sille se har earste en twadde plak yn it parlemint wol hâlde, mar euroskeptyske partijen sille flink winne. De Italjaanske lieder Salvini syn antymigrante- en euroskeptyske partij Lega kin it tredde plak yn it parlemint ynnimme. Twad,

the expected rise of anti-establishment parties across the EU, which might not be willing to reinforce the EU institutions and relaunch EU policies, could make any meaningful attempt difficult to implement. In a broader perspective, the EU, particularly on the occasion of the 2019 European elections, needs to find a positive narrative in order to reignite the European project.Étienne Bassot / European Parliamentary Research Service, ‘Ten issues to watch in 2019: In-depth analysis’, European Parliament, jannewaris 2019, 5, www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/IDAN/2019/630352/EPRS_IDA(2019)630352_EN.pdf, krigen 15 maaie 2019.

De ‘anty-establishment partijen’ binne de lju dy’t har keare tsjin de fêstige systemen, en dêrby it ynstitút Europeeske Uny. Komt it ‘roaskleurige ferhaal’ der net, dan stiet de takomst fan de Europeeske Uny faai. De belangen fan de ferkiezingen woansdei binne libbensgrut. Want de anty-Europeanen sette ta op it winnen fan mear as twatredde part fan de sitten yn it Europeesk parlemint, skriuwt de European Council on Foreign Relations ûnder de neat oan de fantasy oerlittende titel The 2019 European election: How anti-Europeans plan to wreck Europe and what can be done to stop it.Susi Dennison en Pawel Zerka / , ‘The 2019 European election: How anti-Europeans plan to wreck Europe and what can be done to stop it’, ECFR, febrewaris 2019, www.ecfr.eu/specials/scorecard/the_2019_European_election, krigen 15 maaie 2019.

De gefaren fan euroskepsis binne rûchwei beliedsûnwissens en proteksjonisme. Euroskepsis lit de Europeeske yntegraasje stadiger rinne. In ferdield Europa is swakker en minder by steat om in fêste koerts te farren njonken de supermachten Amerika en Sina of om net in spylbal fan dy har hannels- en ‘tech’-oarloggen te wurden. De EU avensearret amper mei syn ûnderhanneljen mei Sina. Itaalje is al op eigen manneboet mei har oan it praten slein, wat net helpt. Hannel, foar alle dúdlikens, betsjut wolfeart. As lêste, wol Brussel effektyf bliuwe yn it ôfslaan fan drigingen fan bûten, lykas de klimaatferoaring, dan kin it de oanwaaks fan radikaal rjochts min brûke.

It ding is, der is net allinne euroskepsis. De euroskeptisy wolle nammentlik net in ‘nexit’. Ferwoeden eurokritikus Baudet gie net mei yn de PVV-moasje ein maart, dy’t it regear fersocht om it fuortgean fan Nederlân út de EU oan te kundigjen. De PVV sels is lid fan de euroskeptyske en populistyske fraksje Europa fan Naasjes en Frijheid (ENF) dy’t likemin út is op direkte ûntbining fan ’e EU. Net allinne is in nexit minder populêr nei de soap om de brexit hinne. Mar if you can’t beat them join them: wat se wolle is in herfoarming fan de EU fan binnenút. Forum voor Democratie wol nei de ferkiezingen foar it Europeesk Parlemint oanslute by de fraksje Europeeske Konservativen en Herfoarmers (ECR).

Het Europese project staat op een kruispunt: VVD, CDA, D66, etc. willen – of gedogen – het geleidelijk opgaan van Nederland in een continentale superstaat. #FVD wil de macht terug van Brussel naar Den Haag en ons land weer soeverein. Op 23 mei is de keuze aan u!Thierry Baudet (@thierrybaudet), Twitter, 9 maaie 2019.

twitteret Baudet. Op de Forumwebside skriuwt er dat it doel is om de foarming fan in Europeeske supersteat te stoppen. Om’t de euroskeptisy in Brussel “hopeloos” ferdield wiene, skriuwt er, slaggen “de fanatici” Verhofstadt, Juncker en Timmermans deryn om hieltyd mear macht te sintralisearjen en de nasjonale steaten te “ondermijnen”. Dêrom wol er meiinoar “blokkerende minderheden” foarmje.‘FVD bouwt eurosceptische alliantie om Timmermans en Verhofstadt te stoppen’, Forum voor Democratie, 28 febrewaris 2019, forumvoordemocratie.nl/actueel/fvd-bouwt-eurosceptische-alliantie-om-timmermans-en-verhofstadt-te-stoppen, krigen 16 maaie 2019.

Dat dy der net binne is in leagentsje; wierheid is dat Forum der net samar wolkom is. Want yn ’e ECR sitte ek SGP en ChristenUnie. Baudet, seit de ChristenUnie, woe Nederlân altyd út de Uny ha en wol dy feitlik net herfoamje mar brekke. Baudet syn migraasje­stânpunt en pro-Poetinhâlding botse yn de ECR mei de Poalske populistyske Wet en Rjochtpartij (PiS). Wat de hopeleazens oangiet, de rjochtspopulistyske Hongaarsje Fidesz is is útsletten om syn haatske posteraksje tsjin de Europeeske Kommisjefoarsitter Jean-Claude Juncker, mar lid fan de rjochtse Europeeske Folkspartij (EPP). De PVV is lid fan in wer in oare fraksje fan frisse jonges, de ENF, dêr’t ek de Eastenrykse FPÖ, Marine Le Pen har Franse Rassemblement National (earder Front National), it Belgyske Vlaams Belang en de Italjaanske Lega Nord yn sitte.

Dy ENF kin, sa’t de Ten issues al foarseine, troch de weach fan populariteit fan de Lega, no de earste partij fan Itaalje, hast ferdûbelje fan 35 nei 67 sitten.Neffens in peiling útbrocht op 9 maart 2019 troch de Dútske krante Bild, útfierd yn seis lannen fan ein febrewaris oant begjin maart. Dêrom gie Baudet ein febrewaris nei Parys. Op de gearkomste fan ‘eurorealisten’ wie ek de man dy’t Frankryk út de EU en werom nei de franc ha wol en Walloanje wer ferienje mei Frankryk, Nicolas Dupont-Aignan. Hy wol besykje om syn ECR en te ferbinen mei ENF. Josse de Haan stoerde dalik in kranteknipsel.

 

image Fers2 rjochtspopulisme

 

De Haan is de iennichste Fryske skriuwer dy’t de earnst fan de saak ynsjocht. Tajûn, út it net-Fryske kaam ek amper lûd. Grand hotel Europa fan Ilja Leonard Pfeijffer lit faaks moai sjen hoe’t it Europeeske erfskip plastifisearre & eksplwatearre wurdt foar it toerisme, mar giet nostalgysk oer kultuer en net oer polityk. Robert Menasse syn Die Hauptstadt is wol polityk mar te absurd en kluch­tich en dêrtroch te tillich oer in ferskynsel as in ekstreemrjochtse ksenofobe partij mei 92—twaennjoggentich—sitten yn de Bundestag. Mar Willem Verf giet de hiele EU-stress út de wei mei de fokus op in Fryslân dat nea bestie, want dat yn ’t echt altyd in antyrevolúsjonêre en CDA-provinsje west hat om’t de boeremacht it sosjalisme hieltyd súksesfol de kop yndrukte. Hein-Jaap Hilarides syn Trekker fan Troje nimt Brussel as antagonistyske setting, mar lit de waaksende macht fan de skjinne Helena neist har Menelaos folslein bûten beskôging. De held hie ynstee fan fikkystoke yn B. likegoed PVV stimme kinnen en sa de hiele EU opblaze—yn werklikens keazen hiel wat boeren yn ’e bouhoeke al populistysk-eurokritysk. Brexit wie al oankundige. Juncker hie al not amused opmurken: “Never before have I seen national governments so weakened by the forces of populism.”Ylenia Gostoli, ‘European elections could reveal popularity and chaos of populists’, Al Jazeera, 7 maaie 2019, www.aljazeera.com/indepth/features/european-elections-reveal-popularity-chaos-populists-190506214543328.html, krigen 16 maaie 2019.

Hy koe net witte dat it noch slimmer wurde soe om’t brexit der no net is. Hy doelde mei populisme op “anti-establishment” dat stribbe nei it slopen fan de EU, en makke dêrby gjin ferskil tusken lofts- en rjochtspopulisme. Want populisme, seit ekspert Cas Mudde, is

a thin-centered ideology that considers society to be ultimately separated into two homogeneous and antagonistic camps, “the pure people” versus “the corrupt elite,” and which argues that politics should be an expression of the volonté générale (general will) of the people.Cas Mudde en Cristóbal Rovira Kaltwasser, Populism: A very short introduction (Oxford / New York 2017) 6.

Mar loftspopulisme is hast ferdwûn út Europa. De Movimento 5 Stelle yn Itaalje, dy’t syn súkses fêstige op de bewearing dat lofts en rjochts net langer bestean, fjochtet om oerein te bliuwen nei de winst fan de rjochtspopulistyske Lega. Oars as dat Juncker—en wa net—tocht, docht de United Kingdom wol mei oan de ferkiezingen. De ekstreemrjochtse UK Indepencence party is dan wol aardich ferswakke, mar Nigel Farage lansearre yn april syn rjochts­populistyske Brexit Party, spesjaal foar de EU-ferkiezingen. Marine Le Pen hat mei har radikale wonder-boy Bardella it doel ferlein fan fuortgean nei feroaring fan Europa fan binnenút: hja bliuwt. De euroskeptisy binne meast ekstreemrjochtse populisten. Twa op ’e fjouwer Fryske skriuwers soene no dochs like alarmearre wêze moatte as De Haan? Of hoecht dat net om’t yn e krante stie dat de lânseigen ekstreemrjochtsen, thanx Pim F., net sa LGBT-foob binne as oare de Europeeske, dat gjin noed, of sa?

De populistyske ekstreemrjochtse partijlieders, Wilders derby, kamen yn april gear yn Praach. Want hiel Europa sjocht op dit stuit in eksplosive groei fan rjochtse anty-EU-bewegingen. Alle fjouwer Visegrád-lannen, Tsjechië, Hongarije, Poalen en Slowakije wurde besjoerd troch populistyske partijen. De fûl nasjonalistyske antymigraasjepartij Sweden Demokraten, dy’t woartelet yn ’e neo-Nazibeweging en yn 1998 mar 0,4 persint fan de stimmen wûn, skoarde yn 2018 17,6 persint. De rjochtspopulisten bûten de koalysjes hâlde, sa’t de oare Skandinavyske partijen dat diene, kin net mear. De Deenske Folkspartij skoarret al sûnt 2015 it regear. Yn Noarwegen sit de Fuortgongspartij yn ’e koalysje en yn Finlân de Blauwe Herfoarmpartij. Yn Nederlân kaam it Forum foar Demokrasy mei sa’n jodelyo binnen dat se dy likemin isolearje kinne. Fan dat momentum meitsje Wilders & kollega’s gebrûk en sykje in fiktoarje yn de Europeeske ferkiezingen sa’t de skiednis noch nea sjoen hat.

De ENF-faksje hat no, neffens de peilingen, de kâns om ien fan de sterkste blokken te foarmjen yn it EU-parlemint. Dat bolwurk fan ekstreemrjochts-populistyske naysayers makket it mooglik, seit Tomio Okamura, partijlieder fan de Tsjechyske Frijheid en Direkte Demokrasy (SPD), om fûnemintele feroaringen troch te fieren dy’t rjochte binne op it garandearjen fan ’e frijheid en soevereiniteit fan de aparte Europeeske steaten, sûnder befellen út Brussel wei. It EU-systeem bedimje, koartsein. Want wat moatte de soevereinisten fan Uny dat se net wolle? Ekstreemrjochtse populistyske partijen beskuldigje fan âlds de mainstream partijen en de elite dat dy de nasjonale macht en belangen efterstelle by ynternasjonale gearwurking. Belied, lykas carbon tax, mei der fan har krekt komme as dat goed is foar inkeld it eigen kearnfolk. Mar, in grutte enkête fan YouGov en de ECFR lit sjen dat 23 persint fan de Nederlanners dit in goeie útkomst fan de EU-ferkiezingen achtet: mislearjen fan ekstreemrjochts.Ivan Krastev, Mark Leonard en Susi Dennison / European Council on Foreign Relations, ‘What Europeans really want: Five myths debunked’, ECFR, april 2019, www.ecfr.eu/specials/what_europeans_really_want_five_myths_debunked, krigen 17 maaie 2019. Dy iene op de fjouwer skriuwers soe syn agit-prop dêrfoar dochs op alle muorren skriuwe kinne?

It is amper in ferromming dat, sa’t de ECFR seit, de ferkiezingen net in referindum oer ymmigraasje binne en net inkeld gean oer in iepen Europa of werom nei de sletten steaten fan in ieu lyn, en ek net allinne oer it klimaat, mar nee hear, benammen oer islamitysk ekstremisme en migraasje.Ivan Krastev, Mark Leonard en Susi Dennison / European Council on Foreign Relations, ‘What Europeans really want: Five myths debunked’, ECFR, april 2019, www.ecfr.eu/specials/what_europeans_really_want_five_myths_debunked, krigen 17 maaie 2019; Wilmer Heck, ‘Waar maakt een Roemeense kiezer zich druk om? En een Spaanse?’, NRC, 17 maaie 2019, www.nrc.nl/nieuws/2019/05/17/elk-land-heeft-zijn-eigen-eu-a3960674, krigen 18 maaie 2019. Op 27 maaie is de ferkiezing fan de 75 sitten yn ús Earste Keamer. De steateferkiezingen dêrfoar giene wol oer klimaat, mei GrienLinks as súksesfolste ferkeaper fan de urginsje en Baudet sawat like handich útsutelder fan ‘klimaathystearje’. It leverje it Forum 11 sitten plus mooglik 1 of 2 restsitten op. De PVV krijt 5. Meiinoar jout dat sa’n sinister rjochtspopulistysk blok, dat de wegering fan de oare partijen om struktureel mei harren op te arbeidzjen lang net gerêststelt. Want de swierrichheid is net dat populisten nea konkrete alternativen en oplossingen biede om’t se mêkjende ien-saakpartijen binne, mei kar út Brek de elite, Slút de grinzen en Smoar de islam.

De swierrichheid is normalisearring. Want rjochtspopulisme is net langer te marzjinalisearjen. De grûnstof fan populisme, publike opinys en persepsjes mei primitive symbolyk lykas holdoekjes, likegoed as de rjochtsradikale uteringen fan yntolerânsje, islamo­foby, klimaatûntkenning en struien mei misynformaasje, wurde gewoan. It wrâldbyld, tusken hieltyd nije kweadebisten en net wier te meitsjen tasizzingen, is ien fan krêftige lieders, dy’t jo alles fertelle wat jo nedich hawwe en prate foar alle gewoane minsken. De liedslju harkje ek, nei wa’t sy sels rekkenje ta it folk, fansels net nei it ûnfolk, en nea nei wittenskippers en sjoernalisten want dy binne elitêr, dus lige—behalve as klimaatsifers út in fergetten laad fan de NASA ynienen te pas komme. Mar sizze dat soks gjin konstruktyf petear mooglik makket en dus geen demokrasy, wa docht dat noch, hin skriuwer? Rjochtspopulisme wurdt sa gewoan dat warskôgje foar syn krupsjes, de identiteits­polityk dy’t útsluting + konflikt kweket en de net-nuansearre beneieringen lykas muorren om lannen ensafuorthinne, de ûnbeslisten ûnder ús earder opskoot nei de pro-rjochtspopulisten ta.Mina Al-Oraibi, ‘It’s difficult to tackle the rise of populism when it’s so hard to define’, The National, 19 maart 2018, www.thenational.ae/opinion/comment/it-s-difficult-to-tackle-the-rise-of-populism-when-it-s-so-hard-to-define-1.714457, krigen 17 maaie 2019.

Wa praat & wa is it dêr’t nei harke wurdt, dat is yn fierhinne rjochtspopulistyske kriten de kearn fan de hjoeddeiske estetyk en polityk. It festivalmodel is typysk populistysk. It set de taskôger del as in passive ûntfanger yn kontrast ta de aktive sprekker/dogger. Tagelyk is de iennichste ‘frijheid’ fan ekspresje dy’t se dy keunst­ner tastean om syn ynspiraasje of ynformaasje hapklear oer te dragen op it publyk. Foar keunst as opnij ferdielen en ûntoarderjen,Jacques Rancière, The emancipated spectator, oers. Gregory Elliott (Londen / New York 2009) 14-18. ynstee fan “alle inwoners van de gemeente op een laagdrempelige en toegankelijke wijze in aanraking heeft laten komen met cultuur”,‘Er is behoefte aan een kritische dichter in Leeuwarden’, Leeuwarder Courant, 14 maaie 2019, www.lc.nl/friesland/Er-is-behoefte-aan-een-kritische-dichter-in-Leeuwarden-24452991.html, krigen 15 maaie 2019. sil de skriuwer skriuwe moatte as skriuwer, net as fehikel, en net inkeld boeken mar blogs, kollums, en him minge yn iepenbiere diskusjes, fraachpetearen dwaan en net oer identiteit en fleanreiskes, mar op alle mooglike plakken hieltyd wer syn stânpunt oer de frijheid fan ekspresje nei foaren bringe, in alternatyf is der net: foar it mislearren fan it rjochtspopulisme woansdei en foargoed. Blinder.