name

folgje ús

Facebook Twitter Google

 

Foaropwurd

Fers2 13 septimber 2020

Deade taalanekdoates

 

 

image Fers2

 

 

Alle kearen dûke se dochs wer op, tsjin better witten, om’t minsken fassinearre binne troch de dea: deade taalferhalen. Earne is in jonkje berne dat in taal praat dy’t gjinien ea heard hat. Der komme Fryske Akademylju by en bliken docht dat it in taal is dy’t koart derfoar útstoarn is en dy’t nimmen mear praat, útsein dat jonkje.

Yn ien fan ’e unheimliche farianten blykt de taal Latyn. Under hypnoase of sliepwanneljen of yn trânse komt in taal nei boppen dy’t, meastal, in jonge frou nearne opdien hawwe kin—dizze anekdoate is absolút gendearre. De behearsking is nivo C, ferstean, prate, lêze en skriuwe: it is ûnferklearber. Mar de taal is net útstoarn: se fine him yn ’e bibel. Ek is it de bernetaal fan demoanen, want foar de taaldea wie it de folkstaal; demoanen prate (wol) yn de taal fan it folk. Sadwaande is Latyn de taal fan demoanyske dwylsin, fan dy’t yn hannen fan de duvel fallen is. Heit hellet de pastoar derby. Meastal rint it foar elkenien en alles min ôf. In healjier lyn koene se 15 minsken rêde fan duvelútballerij mar fûnen sân liken yn in kûle. Yn 2018 diene 250 prysters út 50 lannen mei oan de kursus duvel útbaljen op it Fatikaan. De offisjele taal fan it Fatikaan is Latyn.

In fleurigere fariant giet dat de âlden deabenaud binne dat it jonkje ferlern rekket foar har. It jonkje fertikt it om in oare taal as de oanberne taal te learen. Yn guon gefallen leart syn suster dan foar neurolinguist en ûntsiferet de taal om him better te begripen en troch har stúdzje jout se de taal status en in plak yn akademia. Yn oare ferzjes begjinne de taharkers âlde lûden te hearren yn it jonkje syn praten yn tongen. Se ûntdekke dat it in lofliet is, besibbe oan bibelteksten. Syn mem sil snokje fan, ik haw altyd witten dat er in bysûnder bern wie. Yn in fariant op ’e fariant hat it jonkje taal­obsedearre âlden. Syn helikoptermem twingt him om “Philadelphia” te sizzen. It gefolch is stammerjen dêr’t gjin kuer tsjin wurket en hy siket it by in hiel eigen taal. Oan it deabêd fan syn mem stelt er fêst dat alle taal dy’t tsjinnet as skûlplak foar it hert deade taal is. De Samuel L. Jacksonfariant giet dat er, tsjin it stammerjen, de mûle geande hold mei: “Motherfucker!”

Nuveraardiger is it ferhaal fan de Prusyske ûntdekkingsreizger Alexander von Humboldt. Swalkjend by de Orinokorivier lâns komt er yn 1800 yn de jungle fan Fenesuela by it efterôfdoarp Maypures dêr’t se nuete pappegaaien yn koaien hâlde. In pappegaai kin 80, soms sels 100 jier wurde, dus folle âlder as minsken doedestiids. Ien fan de fûgels praat dúdlik in oare taal as de oare. In fariant is dat Humboldt fernimt dat se allegearre net de taal fan de Karibyske stam prate. Hoe koe dat no? Likemin as by minsken ha pappe­gaaien oanberne taal: se moatte it leare fan oaren. Mar it doarp fertelt dat de pappegaaien earder libben by in buorstam fan de Maypures, dy’t in skoft lyn útstoarn is: de pappegaaietaal wie in útstoarne reinbosktaal. Al makke Humboldt sekuere fonetyske oantekens fan ’e taal, werom yn Prusen waard, tusken alle relevante ûntdekkingen, it pappegaaieferhaal gau fergetten.

It meast paranormaal is de taalanekdoate út de Bûterhoeke. Op dat plak is lykas it yn Fatikaan de offisjele taal in deade taal. Lykas it Latyn leveret har taal dêr it jargon foar it hiele fjild fan wittenskip, benammen yn ’t beneamen fan kulinêre spesjaliteiten, bûter, brea en griene tsiis, en foarmet it de grûn foar beskate filosofyen, lykas leaver dea as slaaf; dus har taal is oeral om ús hinne, al hoe’t dy ek dea is. Want in taal is technysk ‘dea’ as er net langer de memmetaal is fan in mienskip fan minsken. Soms leart ien de âlde taal, al dogge, likemin as Latyn, de gewoane skoallen der wat oan. Mar ynienen ha se no lju ûntdutsen dy’t sizze dat se de taal goed kenne. Se prate, lêze en skriuwe it sels noch better as fiif jier lyn, sizze 6.500 minsken—en in bisar tafal makket dat moai rûne tal eksakt ien persint fan de befolking fan 649.944 op 1 jannewaris 2020. Hoe’t it kin snapt gjin minske.