name

folgje ús

Facebook Twitter Google

 

Foaropwurd

Fers2 nû. 5.5, 10 maart 2019

Tel jo seiningen, Tjeerd

 

image Fers2

Jordan Belfort, Tjeerd van Bekkum (foto Niels Westra), Billy Graham E.A.

 

 

No, menear Van Bekkum, of mei ik Tjeerd sizze, gjin noed oer de kulturele haadstêd-legacy hear: ús kultuer is de legacy fan desennia lange neoliberale polityk.

Ik wit bêst wat der op it spul stiet, Tjeerd. Us jonge hat de krante foar my meinommen út Ljouwert. Want ik kom dêr selden. Ik ken Ljouwert oant yn al syn legacies. As ik út de trein stap kinne myn astmamedisinen net opbokse tsjin Ljouwert syn stege ferskears­kongestje- en fynstoflegacy. Op ’e Eastergowei by it metadonútdielen, of metadonbehanneling sa’t se it no neame om’t útdiele te paljatyf heart, slagget it Ljouwert net om beskutting te bouwen en de ûnfersetlike legacy fan syn neoliberale polityk net langer yn rein, snie en stoarm op syn bekerke metadon wachtsje te litten. Fierderop by de Ee hat myn omke jier nei jier minder kofje-ynrin en leechdrompelige aktiviteiten om’t it potsje foar de stânfêste ekspsychiatryske legacy leech is, en Ljouwert kin mar net begripe hoe’t dat potsje ea sa lyts wêze koe en de pot foar in steamplom­ûndersyk foar in toeristelokkerke sa grut—steamplom! Op it Aldehouplein hat Ljouwert nea it griene keatsfjild foar de bern, de net te vermurvjen net-besteegjende legacy fan minderjierrigen sûnder creditcard yn ’e bûse, op prime place middenyn ’e stêd krije kinnen.

Dy útkomsten wiene bekend. De Good practices Leeuwarden—ja sa hjit it—sei yn 2017 al:

[T]he city is high on economic disadvantage and social exclusion. With six disadvantaged urban areas, the city is in the top of the ‘children in poverty top-100’ of Dutch cities.Gemeente Ljouwert, ‘Leeuwarden-Fryslân European Capital of Culture 2018: Culture as a driver’, Agenda 21 for Culture, febrewaris 2017, 1 <http://www.agenda21culture.net/sites/default/files/files/good_practices/leeuwarden-def-eng.pdf> [4 maart 2019].

Efterútgong fan it foarsjenningennivo yn stêden is ien fan de erfskippen fan it globalisearre neoliberale kapitalisme. Dat wit elkenien. Jo hoege wier net yn ien fraachpetear mei de krante trije kear te sizzen “te laat begonnen aan legacy 2018”, “Je ziet, en dat heb ik ook egen de Europese Commissie gezegd, dat culturele hoofdsteden te laat beginnen met de legacy, met de organisatie van de legacy” en “Je ziet dat het hardnekkig te doorbreken is dat culturele hoofdsteden te laat beginnen met de legacy”: it is ien en al legacy!

De neoliberale útwaaks fan it kapitalisme leit de klam op finansjalisearring fan ’e ekonomy, ynstee fan op produktyf fabrisearjen. It neoliberaal kapitalisme set oan ta privatisearjen, ta skea fan iepenbiere ynvestearring en ynfrastruktuer. Jild beskaat de relaasjes tusken stêden en steaten. Grutte kearnstêden binne it ideaal fan de globalisearre ekonomy basearre op kapitaalstreamen. It ideale fêstigjen fan it folk waard urbanisaasje; mar der is net foar elkenien wurk.Theresa Almeida, ‘Neoliberal policy and the growth of slums’, Prospect, 21 maaie 2012 <https://prospectjournal.org/2012/05/21/neoliberal-policy-and-the-growth-of-slums/> [4 maart 2019]. Gentrification makket fierder dat de lege ynkommens­groepen huzen en hieren yn de rânestêd net betelje kinne, dus dy lûke nei suburbane regio’s.Cody Hochstenbach en Sako Musterd, ‘Gentrification and the suburbanization of poverty: changing urban geographies through boom and bust periods’, Urban Geography 39:1 (2018) 26-53, online 17 jannewaris 2017 <https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02723638.2016.1276718> [4 maart 2019]. Oerheidsinisjativen om sosjale, ekonomyske en politike ferskillen tusken boargers lytser te meitsjen en om foar elkenien de wolfeart te garandearjen binne tebekdraaid.Gary Spolander, Lambert Engelbrecht, Linda Martin, Marianne Strydom, Irina Pervova, Päivi Marjanen, Petri Tani, Alessandro Sicora, Francis Adaikalam, ‘The implications of neoliberalism for social work: Reflections from a six-country international research collaboration’, International Social Work 57:4 (2014) 301–312 <https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0020872814524964> [4 maart 2019].

Dat is legacy dy’t nimmen jo wer ôfpakke kin. Boppedat betocht Ljouwert in pear jier lyn yn alderleafst stienkoalingelsk om it neoliberale effekt te parearjen mei mear neoliberalistysk kultuer­belied.

The city considers that change through culture is the future and a powerful instrument for socioeconomic development.

The city use cultural participation and capacity-building as an integral part of a long-term policy aiming to offer a stronger economic and social structure to all inhabitants.

[T]he City and the Province have formulated an explicit joint policy for the long term. For its coordination and implementation, the alliance partners have set up an integrated programme group.Gemeente Ljouwert, ‘Leeuwarden-Fryslân European Capital of Culture 2018: Culture as a driver’, Agenda 21 for Culture, febrewaris 2017, 2, 3, 4 <http://www.agenda21culture.net/sites/default/files/files/good_practices/leeuwarden-def-eng.pdf> [4 maart 2019].

Sosjoekonomysk giet oer it ferskil tusken minsken har finansjele situaasje: neigeraden de legere sosjoekonomyske status is it berop op publike middelen grutter, lykas medyske soarch; dat wolle jo net. Kulturele partisipaasje is passyf meidwaan oftewol kaartsjekeapjen. Yntegrearre programma’s binne net demokratysk, op ôfstân, privee en mei, kop op Tjeerd, ’t is swart-op-wyt legacy: mei direkteuren dy’t der knap oan fertsjinje sille.

Dus, doe’t ik it smelle trepke nei ús jonge syn appartemintsje opklommen wie en de foardoar iepen treau, lei dêr foar myn fuotten jo Wolf of Wall Street-neibearen. De krantefoto. It spyt my dat ik earst tocht dat it in godstsjinstdwylsinnige wie. ’t Wie de kleur fan it jaske, religieus blau—ik wist oan jo foto ta net iens dat dat in offisjele kleur wie, sjoch sa lear ik noch wat fan jo—mar fansels hiene jo derom tocht om gjin bibel mei te nimmen.

Hiene jo jo sifergûchelderij sa moai ensênearre as in ‘media event’ op de meast magyske dei fan it jier, “[d]ie datum hebben we zelfgekozen”,Patrick van ’t Haar, ‘Baas Cultuurjaar: te laat begonnen aan legacy 2018’, Leeuwarder Courant, 28 febrewaris 2019, 1. komt der dan krekt konkurrinsje fan mobster Michael Cohen syn blockbuster testimony op teefee + ynternet, mei leagens, misliedingen en suggestive foarstellingen fan saken, dêr’t elkenien dochs in knikje leaver fan sit te smûzen as fan jowes, Tjeerd. It himd is werris neier as de rok, is ’t net sa? It kin it publyk net in soad skele wat jo bodde ha. Iepenbier jild, de sinten fan de minsken, har belestingjild, bringe jo sûnder dat de boarger der fierder wat oer te sizzen hat nei de private bûsen fan festivalbazen, neat nijs ûnder de sinne, fia djoere tagongskaarstjes, subsydzje op de tagongskaartsjes, garânsjes foar de tagongskaartsjes, ferplichte kultuerbesite fan al Fryslâns skoalbern, miljoenen stipe fan de oerheden mei syn beiden los fan de (stipe) tagongskaartsjes, it ôfrjemjen fan merchandising fan de performers en mear as al it oare fia de festivals har bierferkeapers.

Like ticketing, beer & wine is a fairly obvious festival revenue source, since most events do take in a high percentage of the profits generated by selling liquor at their events. The more booze you sell, the more money your festival can make. This is sometimes how festivals offering highly discounted tickets or free admission can break even, or even generate a profit.Natasha Hillier, ‘Festival revenue sources: How do festivals make money? How do they keep it?’, Marcato, 12 jannewaris 2017 <https://marcatofestival.com/festival-organizers-blog/festival-revenue-sources-how-do-festivals-make-money-how-do-they-keep-it/> [4 maart 2019].

Dêrneist, hotelfernachtingen fan bûtenlanners bejubelje, prima. Mar jo rapport seit dat “blijkt uit cijfers over het aantal vestigingen van bedrijven, dat er in de jaren 2017 en 2018 duidelijk meer horecavestigingen zijn in Fryslân dan in de jaren daarvoor”BBO, ‘Economische impact 2018 - CONCEPT – 27 februari’, Scribd, 1 maart 2019, 6 <https://www.lc.nl/friesland/Lees-hier-mee-met-de-uitkomsten-van-het-LF2018-onderzoek.-Wat-valt-jou-op-Laat-van-je-horen-24218379.html> [krigen 1 maart 2019]. Ernst & Young, in maat grutter as jo beliedsûndersyksburooke BBO—wacht giet it oer belied? oer jo organisaasje dochs? Tjeerd?—sizze fan yn Nederlân giet it jild fan fernachters mar foar in fierde part nei it sliepen. De rest is foar iten en drinken en dat lang net altyd ‘on-trade’ yn ’e hotelbar, mar gewoan oeral.

Although the bars sub-sector has performed relatively well in recent years, with growing turnover between 2008 and 2010, there is a growing trend towards purchasing beer from off-trade establishments, which accounted for 74% of all beer sales in 2011, compared to 72% in 2008.Ernst & Young, ‘The hospitality sector in Europe: An assessment of the economic contribution of the hospitality sector across 31 countries. Netherlands’, EY, septimber 2013, 187 <https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/The_Hospitality_Sector_in_Europe/$FILE/EY_The_Hospitality_Sector_in_Europe.pdf> [4 maart 2019].

2018 hie in tropyske simmer, de ierde waarmet op, hoe dreech kin it wêze. Dochs like jo optreden in miste kâns foar skerpe business promotion, mei dat ferkearde jaske, dy ‘te laat begonnen’-mantra yn it krantestik en wat der middeis noch kaam oan neoliberalistyske erfskipkultuer: it promoatsjen fan kultuer as in rike boarne, kultuer foar winst en kultuer te keap, de keunstner as rolmodel yn de neoliberale ekonomy en de lêste flarden fersnipelje fan de buorgeois demokrasy yn de bedriuwsbestjoerde omkeard-totalitêre kultuersfearen. It wie as mankearre der eat oan de propaganda fan de moneymaking.

Mar nimmen hat it dochs yn ’e holle helle om te freegjen fan hoefolle pompe se no werom yn de lokale ekonomy? Gjinien hat dochs sein dat inkeld en allinne út de neoliberale optyk wei de kulturele haadstêd in súkses is, mar stekke jo in lytse tean bûten de neoliberalistyske mindset, dat dan de fûneminten ûnder jo optimisme, Tjeerd, weisakje as Grinslân ûnder de Nederlandse Aardolie Maatschappij? Net ien hat it dochs hân oer maatskiplik ferantwurde ûndernimmen en flauwe grappen makke oer Sense of Place, of in opmerking makke oer maatskiplike relevânsje; trouwens in hege bankfunksjonaris sei ferline wike tsjin in kammeraatske fan my dat de helte oan it bankpersoniel fuort en jo soene it ferskil net fernimme, echt wier. It hinget oaninoar fan harsels yn stân hâldende funksjes dêre, lykas by jo yn Ljouwert, Tjeerd, dat hâldt op te ja-neeën. Legacy is legacy.

O, de Fries Museumdirekteur. Mei syn tweet: “Zoals verwacht gaat het bij de stichting @lf2018 eerst over de organisatie (zichzelf), dan pas over programma, dan pas over doelstellingen. #navelstaren”Kris Callens, op Twitter, 28 febrewaris 2019 <https://twitter.com/kriscallens?lang=en> [4 maart 2019]. No ja, de direkteur fûn út dat as immen syn eigen hanneljen hifket, dat it dan oer himsels giet, eureka! en dat woe er witte litte oan de wrâld Tjeerd, hat neat om ’e hakken. Ja, hy sei in pear dagen letter yn de krante fan “Je moet ook met artistieke kwaliteit komen.”Kirsten van Santen, Asing Walthaus, ‘Opinie: Kunst! Mag het nog wel iets kosten?’, Leeuwarder Courant, 2 maart 2019 <https://www.lc.nl/opinie/Opinie-Kunst-Mag-het-nog-wel-iets-kosten-24223679.html> [krigen 2 maart 2019]. Mar is dat earst ûnsin, want yn de gearfetting fan it kulturele haadstêd-bid book—de folsleine ferzje hat gjin hûn lêzen—komt it wurd ‘keunst’ los fan de ridel keunst-en-kultuer mar fiif kear foar en op in bygeande foto leit it blikje Heineken, dat jo organisaasje, Tjeerd, hat nea wêzentlik keunst tasein, ik bedoel, wêrom soene jo ek keunst tasizze as festivals it wurk wol dogge.Stichting Kulturele Haadstêd 2018, Samenvatting Bidbook Lwd2018, Nederlands/Frysk, útj. 1-2 e print, 31 oktober 2012. Twad frege de museumdirekteur fiif moanne lyn om fjouwer miljoen provinsjestipe foar de kultuer foar de oankommende jierren, mar de deputearre woe mar twa jaan, allinne foar dit jier: “Oar jier binne der Steateferkiezings en dit kolleezje wol net oer syn grêf hinne regearje.”Jan Ybema, ‘Cultuursector wil meer geld voor erfenis LF2018’, Friesch Dagblad, 4 oktober 2018 <https://frieschdagblad.nl/2018/10/4/cultuursector-wil-meer-geld-voor-erfenis-lf2018?harvest_referrer=https:%2F%2Fwww.google.com%2F> [krigen 4 maart 2019]. Dêr grynt er no noch oer: as hy syn jild net krijt, hoe kin it dan artistyk wêze.

No dan it kulturele haadstêdhifkjen, de presintaasje fan ’e omsetsifers. In sterk punt is dat keazen is tsjin it iepenbierjen fan in foltôge, kompleet en staveringshifke ferslach, yn it foardiel fan in koarte publyksferzje fan it ûndersyksrapport, dat op it lêste stuit troch de stazjêr yninoar fröbele is en net neisjoen lit stean goedkard troch de organisaasje: ‘Economische impact 2018 – Concept – 27 februari’. Sa. Sels gjin jiertal. Dêr kinne jo alle kanten mei op. De fleurige noaten yn it konsept hawwe krante flot oerhelle om it op syn side stean te litten—hoewol’t se it fan Scribd ôfhellen—want wa lêst no ea gnizend de jierrekken fan in bedriuw? “Uitgelokte investeringen 20-20 miljoen”, “* De CBS-statistieken geven ook binnenlandse overnachtingen; die komen lager uit. Oorzaak: PM (navragen provincie) Bron: Provincie Fryslân” en “Er zijn van de 12 grote events in aantallen bezoeken geregistreerd en op basis van onder meer enquêtes is van die bezoeken ook de herkomst bekend. Het gaat in totaal om ruim 1,6 miljoen bezoeken, grotendeels in 2018.”BBO, ‘Economische impact 2018 - CONCEPT – 27 februari’, Scribd, 1 maart 2019, 7, 9, 10 <https://www.lc.nl/friesland/Lees-hier-mee-met-de-uitkomsten-van-het-LF2018-onderzoek.-Wat-valt-jou-op-Laat-van-je-horen-24218379.html> [krigen 1 maart 2019].

De yntroduksje, sa kryptysk en it paad bjuster, is hielendal Cantatrice chauve moetet consultancy lingo.

[E]conomische impact … welvaartseconomische benadering … kengetal … concrete schattingen … indicatieve schattingen … assessment … de resultaten van de KPI meting … economische effecten.BBO, ‘Economische impact 2018 - CONCEPT – 27 februari’, Scribd, 1 maart 2019, 1 <https://www.lc.nl/friesland/Lees-hier-mee-met-de-uitkomsten-van-het-LF2018-onderzoek.-Wat-valt-jou-op-Laat-van-je-horen-24218379.html> [krigen 1 maart 2019].

De trochsneedlêzer wit dochs net better as it kengetal is dêr’t it tillefoannûmer nei in oar plak mei begjint. It ymponearret har hânsum oer “de schattingen zijn niet gebaseerd op gedetailleerd onderzoek en/of uitgebreide metingen” hinne,BBO, ‘Economische impact 2018 - CONCEPT – 27 februari’, Scribd, 1 maart 2019, 1 <https://www.lc.nl/friesland/Lees-hier-mee-met-de-uitkomsten-van-het-LF2018-onderzoek.-Wat-valt-jou-op-Laat-van-je-horen-24218379.html> [krigen 1 maart 2019]. Myn kursyf. se freegje hielendal net: wêr dan wol op? Se stroffelje net oer de ‘kritike prestaasje-yndikators’, kpi’s, dy’t nuttige parameters binne as jo witte wolle oft in ûndernimming syn doelstellingen goed neieret, mar hallo! doel helle of net: 2018 is om. De kpi is inkeld mar brûkt om syn ekstrapolearberens = 100 toeristen enkêtearje en dan sizze dat it foar alle toeristen jildt. De trochsneedlêzer wifket at maatskiplik rendemint net wat oars is, nammentlik folle breder is as finansjeel rendemint oftewol winst oftewol “economische impact gegenereerd van 230 tot 330 miljoen euro.”Irene Overduin, ‘LF2018 maakte van 1 euro 2,20 euro of meer’, Leeuwarder Courant, 28 febrewaris 2019 <https://www.lc.nl/friesland/LF2018-maakte-van-1-euro-220-euro-of-meer-24218512.html> [krigen 1 maart 2019]. Ekonomysk effekt omfettet gjin promosjonele effekten, mediawearde, kultureel kapitaal oare net-finansjele maatskiplike kosten en opbringsten en lange termyn­effekten. Ekonomysk effekt giet inkeld en allinne oer de bestegingseffekten fan in evenemint foar in spesifike regio op koarte termyn—it BBO-ûndersyk gie dus nea oer legacy want dat is lange termyn.

Er past wel een ‘maar’ bij de feestvreugde, tekent BBO aan. De uitkomsten betreffen kortetermijn-effecten, “die na het jaar 2018 in principe zijn uitgewerkt”.Irene Overduin, ‘LF2018 maakte van 1 euro 2,20 euro of meer’, Leeuwarder Courant, 28 febrewaris 2019 <https://www.lc.nl/friesland/LF2018-maakte-van-1-euro-220-euro-of-meer-24218512.html> [krigen 1 maart 2019].

Neffens de krante neamt BBO “LF2018 op basis van dit resul­taat (een multiplier van 2,2 tot 3,1) een maatschappelijk rendabel project”,Irene Overduin, ‘LF2018 maakte van 1 euro 2,20 euro of meer’, Leeuwarder Courant, 28 febrewaris 2019 <https://www.lc.nl/friesland/LF2018-maakte-van-1-euro-220-euro-of-meer-24218512.html> [krigen 1 maart 2019]. wylst BBO, ek al soe soks wol legacy sjen litte kinne, nea in maatskiplike kosten-batenanalyse dien hat. Maatskiplik rendemint is de winst of taheakke wearde fan in projekt foar de hiele maatskippij. Dêrfoar moet, nei de kosten en konkrete opbringsten dy’t wol yn kaart te bringen binne, dus de grutte fan it resultaat, ek de relaasje tusken de opbringst en de bedoelde effekten op tafel. Dat is dreech en djoer: foar hoefier liedt in kamera ta mear feiligens; foar hoefier liedt in kulturele haadstêd ta bliuwend mear kultuergeniet yn Fryslân? Dêr moat in feroarings­teory tusken,LPBL, ‘Maatschappelijk rendement in het sociale domein: Een handreiking voor opdrachtgeversvan MKBA’s’ (Concept), opdracht BZK, Bouwstenen voor Sociaal, desimber 2010, 5 <https://bouwstenenvoorsociaal.nl/fileswijkplaats/Conceptrapport%20Maatschappelijk%20Renbdement%20dec%202010.pdf> [4 maart 2019]. Tjeerd. Mar it slimste komt noch. BBO sjocht inkeld besikers, út de regio sels, út de rest fan Nederlân en út it útlân, mar maatskiplik rendemint sjocht nei alle leden fan de maatskippij, net-besikers en kwetsbere groepen likefolle. Guon leden ûndergean ek negative wearde, lykas dat toeristewurk altyd leech-oplaat seizoenswurk is dat net ta in sûne arbeidsmerk liedt of dat—tabee sustainable tourism—horekakeatlingen de losse organyske bedriuwkes lykas kafee Wouters ferkringe, en it rekkenet alle effekten mei, ek net-finansjele,LPBL, ‘Maatschappelijk rendement in het sociale domein: Een handreiking voor opdrachtgeversvan MKBA’s’ (Concept), opdracht BZK, Bouwstenen voor Sociaal, desimber 2010, 6 <https://bouwstenenvoorsociaal.nl/fileswijkplaats/Conceptrapport%20Maatschappelijk%20Renbdement%20dec%202010.pdf> [4 maart 2019]. lykas dat toeristyske kriten minder feilich op ’e dyk binne en de libbenskwaliteit by festivalparken net omheech giet.

Dêrom wolle jo in fluch finansjeel rendemint of in businesscase—“en daarmee zijn we heel vroeg, in vergelijking met andere culturele hoofdsteden die daar normaal pas in de zomer mee komen”Patrick van ’t Haar, ‘Baas Cultuurjaar: te laat begonnen aan legacy 2018’, Leeuwarder Courant, 28 febrewaris 2019, 1.—en ferbliidzje de belutsen ynvestearders gau mei in finansjele ûnderbouwing fan har hanneljen en lit dy legacy mar sitte. Yn it BBO-ferslach komt it wurd legacy net foar en op de 44 siden ‘Slotmeting’ fan de gemeente Ljouwert en de provinsje Fryslân ek net ien kear.Gemeente Ljouwert, Provinsje Fryslân, ‘Slotmeting LF2018’ (onderzoeksresultaten), febrwaris 2019, Scribd, g.d. <https://www.scribd.com/document/400734674/Bijlage-Slotmeting-LF2018#from_embed> [4 maart 2019]. ‘Kunst’ stiet ienris yn de ‘Slotmeting’, as se it ha oer de Atlas voor Gemeenten, en net yn it ferslachje, wat foar de hân leit want Ljouwert en Fryslân achtsje keunst iepenlik elitêr en jildfergriemerij. Mar sels ‘cultuur’ stiet der net yn. Tel jo seiningen Tjeerd!: it hifkjen fan de kulturele haadstêd dêr’t it hiele wurd ‘kultuer’ út mist.