test

folgje ús

Facebook Twitter Google

 

Foaropwurd

It KH-Oerlibbingspakket foar Keunst VII
Desoksyribonukleïnesoer

image Fers2

 

 

Minsken of ynstellingen dy’t Frysktalige publikaasjes yn it ljocht jouwe, hawwe lykwols gjin meldingsplicht by Tresoar,” sa rjochtfeardiget Swalk syn ynkomplete boekelist.‘Nieuwste boeken’, Swalk, 2015 <http://www.swalk.nl/index.php/nl/nieuwste-boeken> [krigen 20 novimber 2016]. Benammen it wurd ‘lykwols’ is smaaklik pleatst, ek foar wa’t in minder grut swak (as de helte fan de Fers2-redaksje) hat foar de âldere protagonist dy’t syn macht ferlern gean sjocht en syn ego allinne noch rêde kin mei in poarsje passive agressje. It Swalk-publikaasjeoersjoch is inkeld te finen mei Nederlânske syktermen, foar de publikaasjes fan 2016 is der in fopknop lykas op it fytsersstopljocht, dus inkeld dekoratyf, en Swalk is gjin organisaasje mar in projekt: it hat gjin ferplichtingen. Tresoar, it Fryske histoaryske en letterkundige sintrum, is de eigner fan it Swalkprojekt. Tresoar hat in ferplichting. Mar foar de oerheid oer, in bytsje foar de boarger oer—net foar de skriuwer oer:

In het bestuur van Tresoar is discussie ontstaan over de rol van Tresoar binnen het Friese literaire veld. Om hier meer inzicht in te verkrijgen is er door het bestuur besloten een verkenningsgroep in te stellen die onderzoek zal verrichten naar de rol van Tresoar binnen het Friese literaire veld. In de AB vergadering van 24 maart is medegedeeld dat de verkenningsgroep is samengesteld en zal starten met hun onderzoek. Dit onderzoek zit nog in de beginfase, op dit moment kan daarover dus niets gezegd worden in een activiteiten­plan. Om die reden heeft het bestuur van Tresoar gevraagd om het activiteitenplan 2017 later aan te leveren aan Gedeputeerde en Provinciale Staten.Deputearre Steaten fan Fryslân: J.A. Jorritsma en A.J. van de Berg, ‘Bijlage Brief 6 Aktiviteiteplan en begrutting Tresoar 2017 (Skaaimerk 01297103)’, Provinsje Fryslân, 5 april 2016, pdf-bestân, 1.

No goed. Mar dan docht bliken, it brief hat in efterkant:

Een activiteitenplan dat één van de kerntaken mist waarmee Tresoar belast is, is een onvolledig plan. Om die reden is de behandeling van dit onderwerp op de vergadering van oktober 2016 niet haalbaar.Deputearre Steaten fan Fryslân: J.A. Jorritsma en A.J. van de Berg, ‘Bijlage Brief 6 Aktiviteiteplan en begrutting Tresoar 2017 (Skaaimerk 01297103)’, Provinsje Fryslân, 5 april 2016, pdf-bestân, 2.

Wisten wy dat? Hat it Skriuwersboun—Google leveret my altyd like bliermoedich de syksuggestje skrewers bon—alarm slein? Us Josse de Haan mailde dat it Skriuwersboun in gearkomste belein hie oer it Kulturele Haadstêdprojekt Lân fan Taal. Se woene it deroer hawwe oft it net Lân fan Talen hjitte moast. Wêr giet it noch oer, wie De Haan syn fersuchting. Oan de oare kant, what’s in a name: TALEN, de DNA-snijer, brûkt om genetysk modifisearre planten te meitsjen, hat wittenskippers út withoefolle biologyske dissiplines stikken tichterby har desoksyribonukleïnesoer(DNA)-doelstellingen brocht. Al jierren lang docht DNA it hiel goed yn de populêre kultuer; DNA is sawat de iennichste niget dy’t it grutte publyk hat oan de fierder stomferfelende wittenskip. Spannende popkulturele oannames, lykas dat beskate genen beskate eigen­skippen opsmite boppe de sichtbere trekken út, of dat forensyske DNA-profilearring in objektive útslach jout, skuldich of net skuldich,Fusion, FRONTLINE en The Marshall Project, ‘Can DNA testing be trusted? The shockingly imprecise science of a proven courtroom tool’, Fusion, 24 juny 2015 <http://fusion.net/story/153996/can-dna-testing-be-trusted-the-shockingly-imprecise-science-of-a-proven-courtroom-tool/> [krigen 3 desimber 2016]. of dat in DNA-test mei wissens besibbens tusken twa minsken sjen litte kin, lit Fryslân mei leafde gewurde yn ús bôle en sirkuskultuer. Mar it ferhaal fan De Haan hie in fuotnoat: it wie net sa.

Dus wisten wy it net, dat Tresoar him soargen makke oer syn ‘rol’ yn it Fryske literêre fjild? Jawol, Fers2 wist it. Op in ein oktobermiddei op ’e dyk foar de krekt sletten want fallite Brasserie rûn de redaksje de Tresoardirekteur Bert Looper tsjin it liif. Dy frege oft Fers2 ris delkomme koe om mei him te praten oer de takomst. Wy ha doe ja sein, tocht fan wy litte him noch mar wat swimme, en wilens stiet it petear wer op ’e Fers2-aginda foar it kristlik nijjier. Fers2 hat fan de oprjochting twa jier lyn ôf syn prangjende soarch útsprutsen oer de somtiden beskoalmasterjende mar meastal gewoan desynteresseare ôfstân fan Tresoar ta de skriuwers, de keunst en it ferlet fan minsken om mear te dielen as har DNA. Wis, TALEN makket it mooglik om wa’t syn DNA net dielde mei Grutte Pier yn in echte Fries te modifisearjen, yn teory dan, dus meitsje der in Lân fan TALEN fan en kassa! Mar dan?

De klacht dat de tsjintwurdige keunst djipgong mist en inkeld noch fermeits is, klinkt al wer sa lang dat it in klisjee wurden is. Mar it giet net ús net om de ‘wearde’ fan keunst, dy’t lykas de wearde fan ús auto oan ús hannen kleevjen bliuwt, sadat wy wol sjoen wurde wolle yn it Grinzer museum by Rodin mar net yn it Fries Museum—Julian Barnes fertelt yn ien fan syn histoaryske romans dat út it skiednisboek oer resinte Britske keunst fan de bibleteek fan de swierbewekke Portland Prison it bestjoer de yllustraasjes fan Sir Lawrence Alma-Tadema fuortsnijd hie, om it masturbearjen tsjin te gean—en wy wolle keunst ek hielendal net definiearje as eat mei wearde op grûn fan beskate kwaliteiten, want wa stopt dy kwaliteiten der dan yn?

Dat ‘wa’ is it punt (seit Fers2 al jierren lang): keunstkritisy en kultuermanagers binne, om útinoar rinnende redenen, al in heale ieu dwaande om it ferskil tusken keunst en ferdivedaasje teneate te dwaan. Mar de ferhâlding fan de keunstner ta syn publyk bliuwt delikaat en dûbelsinnich. Dat publyk moat de keunstner syn keunstwurk oantreklik genôch fine om it ûnderfine te wollen—want is keunst net earder in ûnderfining, dus in proses, as in ynherinte kwaliteit—en it moat tagelyk ûnfoarsisber, ûnôfhinklik, ynhâldlik swier, koartsein artistyk genôch wêze om it omtinken beet te hâlden. Sa simpel as de Fryske entertainmentsyndustry en de Kulturele Haadstêdorganisaasje en Tresoar en it Skriuwersboun it foarstelle is it dêrom net.

De kleau tusken keunst en ferdivedaasje (seit Fers2 al hiel lang) is net folle oars as de kleau tusken keunstner en syn publyk. It publyk is konsumint fan boeken en teaterplakken lykas dat de learling konsumint is fan learmiddels. Likemin as dat in learkrêft noch in rol spilet, of dat der in ferskil is tusken in kwaliteits­learkrêft en in net sa’n goeienien,

 ferfolch...

 

 

De nije Fryske lesmetoade

In knikje minder net yn te wurkjen

 

 

Yn ’e simmerfakânsje kaam de evaluaasje fan de Amerikaanske Common Core lesmetoade. De Common Core Standard, dus wat de learlingen witte en kinne moatte as se de basisskoalle ferlitte, wie yngien yn 2010 en by de standard kamen lesmetoaden foar rekkenjen en taal. Dy metoade is folslein digitaal oftewol personalized. Dat is yn Nederlân ek sa. “As de tablet it net docht of der is wat mei it ynternet, leit it ûnderwiis stil,” fertelde de helpdesk fan de Media Markt, dy’t fierder wol wiis is mei de fraach nei tabletreparaasjes.

Mar út it ûndersyk docht bliken dat Common Core djoer en yneffektyf is. In probleem foar de learkrêften is dat hja, efter har dashboard, ôfsnijd binne fan de learling syn tinken. Se kinne syn scores folgje yn in quizz-eftige situaasje, mar se kinne net antisipearje en stjoere, se kinne him net beleanje en bemoedigje—de kearn fan effektyf ûnderwiis is just de bân tusken learkrêft en learling—se kinne har learling net hifkje op syn kognitive, akademyske ûntjouwing en de bedoeling is dan ek dat se har rjochtsje op feardichheden, 21-st century skills, net op it tinken. Mar it bern leart dus neat. Bill Gates joech ta dat dat ek net kin: bern leare net fan in apparaat sûnder juf en master.

In moanne letter waard de digitale lesmetoade Spoar 8 lansearre. De âlde metoade wie net om mei te wurkjen en bleau yn de kast lizzen. Mar neffens de webside is Spoar 8 der net kommen om dy te ferbetterjen. “V. Wat zijn de voordelen van deze methode in vergelijking met Studio F? A. Het grootste voordeel voor de onderbouwgroepen is dat de Spoar 8-methode met 54 thema’s werkt, aansluitend bij Nederlandstalige methoden en bij de manier van werken in de onderbouw. Nog nooit eerder was er zoveel Fries digitaal lesmateriaal op zo’n eenvoudige manier beschikbaar.” Lês hjir it ferhaal fan twa learkrêften.

 

 

spilet de keunstner in rol yn it berikken fan it einresultaat—fan konsumearjen—want wy ha didaktyske en marketingtechnyk. It is dus ek maklik yn te sjen wêrom’t de ynstellingen neat dogge (seit Fers2 oan ferfelens ta), ek al ha se no wol yn ’e gaten dat der wat mis is. In technokrasy en in burokrasy hoege net om te gean mei ferskillen. It publyk is yn prinsipe in egale massa en keunstners en keunst allyksa. Fryslân hat omtrint gjin literêre kritikus mear dy’t in goed boek fan in min boek ûnderskiede kin; dy lju binne oerstallich rekke en fuortgien. Wêr is bygelyks Tryntsje van der Steege, dy’t de bêste redakteur wie dy’t literêr tydskrift Ensafh oant syn lêste letter hawwe sil, ien dy’t wol de fraach doarde te stellen nei de ferhâlding fan keunstner en publyk?

In lêste wurdsje oer DNA dan: it Fryske gen is fûn! Mar allinne by Fryske manlju.Michael E. Weale, Deborah A. Weiss, Rolf F. Jager, Neil Bradman en Mark G. Thomas, ‘Y chromosome evidence for Anglo-Saxon mass migration’, Molecular Biology and Evolution, 25 jannewaris 2002 <http://mbe.oxfordjournals.org/content/19/7/1008.full> [krigen 3 desimber 2016]. Dat is nuver ja. Fers2 seit leaver neat.

 

Fers2 2.19, 4 desimber 2016