name

folgje ús

Facebook Twitter Google

 

Kollum

Kofje en tafelhimmelje

Antsje Swart - Fers2 3.17, 29 oktober 2017

 

image Fers2

 

 

Wadman kaam net, Wadman kaam nea. Fierder kamen alle Fryske skriuwers wol by ús, Trinus en my, del yn Loaijingea en letter yn Gau. Geregeldwei hiene wy Tjitte Piebenga, Douwe Tamminga, Ype Poortinga, Josse de Haan, Jan Wybenga, Gerard Reve en Jan Bylsma op de tee. Jan Bylsma wenne yn it Hearrefean. Dêr kaam doe in rotonde. Dy hiene wy noch net yn it Fryslân fan de jierren sechstich. It wie nij en Jan sei fan hearlik, sa’n dyk dy’t nearne hinne giet en ried rûntsjes foar’t er lang om let de dyk nei ús ynsloech.

Jûns wie net gebrûklik. Faak kamen se op ’e sneintemiddei. Tamminga en frou steefêst op ’e fyts út Snits wei, ek dy hoegden blykber lykas wy net nei tsjerke; oer tsjerke ha wy nea praat. Smoken yn ’e hûs wie noch hiel gewoan. Underwizers kamen meast út de arbeiderslaach, dus sjekjes, gjin sigaren, wol no en dan piip want dat wie artistyk, yn alle gefallen: it hûs stie altyd blau. Nijsgjirrich is fansels hoe’t de petearen dan giene en hoe’t dêr miskien de literatuer út groeide. Mar dat wit ik net. Ik wie der net by.

Want ik makke tee en kofje en tafelhimmele en ik gie mei frou Tamminga of frou De Haan en mei alle bern bûtendoar, simmerdeis nei de blikke en winters te kuierjen. Dan koene de manlju prate — behalven Tiny Mulder hiene wy gjin froulike skriuwers. Tjitte Piebenga kende ik it wurk fan (want ik bin op myn achttjinde op Fryske les gien nei’t ik yn de krante in besprek lies fan Tjitte Piebenga syn bondel). De oaren har wurk lies ik letter. Mar de skriuwer fan it wurk learde ik amper kennen. Ik beoardiele de skriuwers, en eventueel ek har wurk, oan hoe aardich oft har frou wie. Want dêr hie ik yn it earste plak mei te meitsjen. De Tamminga’s wiene leave minsken.

Wat sympatykheid oanbelanget, de tiid fan it opskuor oer Trinus syn Minskrotten-Rotminsken, hat ús wol leard wa’t freonen wiene en wa inkeld kollega’s foar wa’t ik kofje set ha. Wadman moat fan syn Smearlappen dochs witten ha wat it gefolch is fan in konfrontearjende roman yn Fryslân. Wy ha neat fan him heard yn dy tiid. Jan Bylsma wie der op de jûn fan it proses, om te sjen hoe’t Trinus werom kaam, om him op te fangen.

Reve wie oars. Dy hie gjin frou, Teigetje brocht him mei de auto en dy stjoerde er dan nei hûs. Hy makke ek net sels kofje. Mar hy gie op ’e hoksen, want oeral leine by ús autokes en oar boarters­guod oer it hûs, om mei de bern te boartsjen. Doe’t de jongste gûlde yn it stek en ik sei dat ik him boppe yn ’t ledikantsje lizze soe, woe Reve dat perfoarst net lije, men bringt sa’n lyts minskje net fansiden yn in oare keamer, dat liket nergens op. Hy woe it popke by him hâlde, hopste it op ’e knibbel, al pratend oer literatuer, of, want dat wie dy tiid, meast oer hoe ’t it wrâldsje de literatuer ûntfong, dy fan Trinus en ek dy fan him, oant fan it bern der stil fan waard.

 

 

 

Boekebal

Antsje Swart - Fers2 3.18, 12 novimber 2017

 

image Fers2

 

 

Fabryk hie sa’n grutte opskuor jûn, oeral, binnen in pear moannen, dat it boek al nasjonale bekendheid hie en de Hollânske oersetting der al wie fier foar’t de Gysbert-Japicxpriis kaam. De útjouwer, Nijgh & Van Ditmar yn Amsterdam, joech in pear jier letter ek de oersetting út fan it tredde boek—Trinus hie nei Fabryk earst in lyts boekje skreaun. Se woene dat tredde boek, Minskrotten – Rotminsken, klear hawwe foar de boekewike, yn ’e maityd. Tuskentroch kaam wat se tink ik morele panyk neame om Minskrotten – Rotminsken hinne, de takenning fan ’e Gysbert oan Fabryk en de útnoeging fan Nijgh & Van Ditmar foar it Nederlânske boekebal.

Mei âld en nij hiene wy by Trinus syn heit en mem yn Ferwert west. Werom yn ’e bus nei Gau hiene wy it noch hân oer de fijannigens yn it doarpke en wy wiene derop útkommen dat de minsken net allegearre like bekrompen wiene, jo moasten it net oerdriuwe. De bussjauffeur wie in aardige man, sette ús altyd foar hûs ôf ynstee fan by de halte. Dat wy stappe út mei de bern en sjogge ús foardoar ûnder de dong en dan de gevel hielendal ûnder de kluten stront en alles út ús túntsje skuord. De boer oan ’e oare kant fan ’e dyk siet altyd mei de fierekiker foar ’t rút, foar as in buorfrou de poppe oan ’t boarst hie, mar oft er de âldjiersstreek sjoen hie, komme jo net efter. Yn alle gefallen hat syn feint holpen mei skjinmeitsjen. Nei in pear wiken kamen de krantelju, dy rûkten skandaal, en dêrnei de radio en tillefyzje.

By de Gysbert-Japicxpriisútrikking paste frou De Groot thús op Li. De âldste trije hienen wy mei nei Boalsert. De beppes en pakes wiene der ek, dy koene har wol yn ’e gaten hâlde. Mar ik moast nei it tasprakepart nei hûs om it bern de boarst te jaan en dêrnei dan wer werom nei Boalsert. De Gysbert-Japicxpriis is der net foar jonge lju mei in jong húshâlden en popkes. Ek wie it sa dat frou de Groot wol altyd op alle popkes paste, mar bliuwe te sliepen, dat die hja net. Tink net dat it net yngewikkeld wie as jo nei wat offisjeels ta woene of moasten. Mar yn maart 1968 hiene wy oppas foar de bern.

Trinus hie tink ik nea yn Amsterdam west, ik ek net, mar jo kenden fansels de ferhalen fan de ûnseedlikens, banneleazens en misdiedigens. Autoride koene wy beide net; wy namen de trein. It wie begjin fan ’e jûn dat wy oankamen, de jûn fan it boekebal, iere maityd mar simmerwaar, de sinne al ûnder mar waarm op ’e dyk. Us útjouwer, dêr’t wy útfanhúzen, wenne oan ’e oare kant fan it Sintraal Stasjon, op twa-heech oan in grêft, flakby de Zeedijk dy’t bekend stie as it hert fan ’e liderlikheid. Wy moasten sliepe op in loftbêd yn ’e keuken. Wat binne dy huzen yn Amsterdam, as jo dat net witte, dochs behyplik, alles like krap en skean. Mar fierder moai ienfâldich en net te deftich. En wy praten Ingelsk om’t it wiif fan de útjouwer gjin Frysk koe.

It boekebal wie yn de Sandbergwjok fan it Stedelijk Museum. Ik haw neffens my net ien Fryske skriuwer sjoen dêr. Doe’t wy deryn kamen siet Adriaan van der Veen dêr oan in lange tafel. Dy kenden wy, Van der Veen hie in kear by ús yn Gau west mei Douwe Tamminga mei, dy twa wiene befreone. Der rûnen hieltyd skriuwers op ús ta. Van der Veen makke Trinus bekend oan har. Mulish kaam derby te sitten, Hermans; Wolkers kin ik my net yn ’t sin bringe, mar dy klup.

Minister van kultuer Klompé die de taspraak. Freegje my net wêr’t it oer gie. Fryske taspraken bestiene noch net. Ik kin my net yn’t sin bringe dat Trinus sels kontakten makke, hy stapte net op minsken ôf, sa haw ik him nea kend, mar sa gie dy jûn ek net. Se hiene in moadeshow-wedstriid, dat wy sieten inoar te wizen fan Sjoch dy jurk! en fan Sjoch dy skriuwer! as dy by de frou hearde dy’t yn de jurk siet. Trinus wie altyd netsjes klaaid. Doe in donker jaske, fierder wit ik net mear, mar it stie him hiel moai. Ik hie in readeftich jurkje oan mei skeane strepen, koarte mouwen, kocht yn Snits, moai koart. Wol wat kâld, mar it koe wol lije yn Amsterdam.

Ek ha wy ús wat fernuvere oer guon skriuwers. Simon Vinkenoog stelde him o sa oan, dat die er altyd, in grut bern. Wy dronken wat, Trinus bier of in jonkje, want wyn mocht er net, en in drinker wie er noch net want drank koene wy deagewoan net betelje—dêr wie alles fergees. Ik kin my net yn’t sin bringe dat der dûnse waard. It wie wol hiel gesellich en der wie moaie muzyk, gjin pop, mear wals- en dûnsmuzyk, mar dûnse waard der net, of net dat ik wit. En Trinus en ik hawwe mei wissens net dûnse: Trinus dûnse nea. Dat wy ha de boel wat observearre. Mar elkenien die lykas wy: dronk wat, kaam yn ’e kunde mei in pear skriuwers, prate wat en gie wer nei hûs.

De oare moarns rûn ik mei de útjouwersfrou mei te boadskipjen. Elkenien, de bakker, de grienteboer, wie like freonlik, men kende inoar, men wie noflik. Se hiene âlderwetsk goeie bôle, dêr op ’e Zeedijk.