name

folgje ús

Facebook Twitter Google

 

hybride

In blomke plukke

Aforismen en oare oantekens I

Josse de Haan - Fers2 nû. 6.3, 10 maaie 2020

 

 

image

 

 

In blomke plukke yn in parkje en dat dêrnei oan de earste de bêste

frou jaan – de ferbazing op it gesicht.

In stoel op in terras sykje mei in sinnebril op ’e holle. De lju bliuwe
nijsgjirrich wa’t achter dy sinnebril ferskûle sit. Sûnder sinnebril
sitten gean ynteressearret nimmen.

Fan Hanny Michaelis is it twadde grutte sammelboek ferskynd fan
har deiboeken. Dit spilet fan ’42 oant ’45, de tiid dat se ûnderdûke
moast. Se is 20 yn ’42. Ik sjoch der nei út – it earste fûn ik manjefyk.
Har naïveteit, har earlikens, har boartsjende styl, mar benammen har
froulike wize fan skriuwen en belangstelling foelen my op yn it
earste diel, sûnder swiet en mjitsk te wurden.

Ik moast tinke oan 1969 doe’t Operaesje Fers in poëzyjûn
organisearre yn meubelsaak De Jong op de Nijstêd yn Ljouwert. Sij
en Fleur Bourgonje liezen foar. Ik haw in heel skoft mei har praten
oer de poëzy, oer har libben, oer it ûnderdûken.

In âlde resinsje oer in boek fan my yn it ûnthâld krije (Omskotten fan
leafde, 1981) oer in learares en har leafde dy’t se yn de klasse hat –
wer fiele hoe smoarch en réaksjonêr dat besprek wie.

Heel wat jonge Frânske memmen sjoen achter de bernewein, net
âlder as 17, miskyn 18. Soms rint in man achter de wein,
ûnwennigens útstrielend, of…sjoch my ris.

Jins eigen boek fan in 36 jier lyn wer lêze – de sfear is daalk
werkenber, de tinzen fan de frou Sarah ek. In resinsint skreau oer
Sarah en har luvver – ‘se moetsje elkoar yn de geslachtsorganen’ as
er it hat oer it frijen (de resinsint wie 28 op dat stuit).

De beide froulju dy’t hjir ôf en ta skjinmeitsje sjogge der prachtich út
– se klaaie har as soene se nei in feest. Foar my binne se in feest.

Ik fûn op myn 14e Anne Frank geweldich doe’t ik har deiboek lêzen
hie. De haadpersoan yn Sil de strandjutter, Lobke, wie de twadde
dy’t my oanspruts. Audrey Hepburn hat my dêrnei fassinearre – in
skriuwster, in haadpersoan yn in boek en in filmstjer. Se ha
allegearre te krijen mei skriuwen en de skriuwer dy’t ik wurden bin.

It twadde deiboek fan Hanny Michaelis jout presys oan hoe’t in
frommeske fan 19 op ’e doele rekket as se in oprop krijt om nei
Poalen te gean – se dûkt ûnder yn in miljeu dat se net ken.

In foto op ynternet – in jonge fan in jier of sechtjin, blond en mei
bleate bast, wurdt omskreaun as folslein arysk en germaansk. Ik
sjoch mysels doe’t ik 16 wie, mar ik haw nea it gefoel hân sa typysk
germaansk te wêzen.

Ik sjoch nei dyn boarsten, leave, want dyn mûle stiet sa ûntefreden en
grimmitich.

De kjeld fan de iensumheid makket in mins hongerich nei kontakt
mei konkrete en abstrakte minsken en ideeën – it liket op it koartsige
nôt dat op de slachfjilden groeit.

In hân hinget oan de bûtenkant fan in auto – jo freegje jo ôf wa’t der
oan fêstsit.

Jonkje mei fantasy – ‘ast ien in trachter op ’e mûle setst en wurden
yn de keel jitst, kin er faaks aansens ek gedichten en ferhalen
skriuwe.’

Ik kam mei myn fingers dyn lange hier yn dwerse streken, lit de
krollen oer dyn skouders falle, sko mei twa fingers dyn eagen ticht –
dan tútsje ik de nippels fan dyn boarsten. Do rydboskest…

It byld fan in âlde leafde kin tiden yn dyn holle omspane – de
profyltekening, it stal, de bewegings, it ritme fan de heupen, de
trilling fan in boarst.

Yn de keamer dêr’t ik libje sammelje ik alle lânskippen dêr’t ik west
haw, projektearje se om my hinne – boppe my haw ik de loft
skilderje litten mei alle kleuren fan de reinbôge.

De grabbeltonne jout syn geheimen oan de stadige grabbelaar.

Blêdzjend troch it boek fan Yoko Ono springe har gedichten
omheech, en tagelyk sjoch ik har en John Lennon yn Amsterdam yn
it Hilton doe’t se foar Peace demonstrearren.

Fannacht kuiere ik mei Françoise Sagan troch Amsterdam – se kaam
juster yn de rin fan de middei. We praten Ingelsk, Frânsk en in
mingfoarm. Se rikte oan myn skouder ta. Har eagen wiene noch
moaier as wat ik my heugde fan Deauville.

Doe’t Françoise sjoen hie wêr’t Albert Camus in jier lang skreaun
hie (La Chute/de Val), mei oan syn side Sem Dresden fan wa’t ik les
hân hie, waard se heel bliid. Se dûnse oer de strjitte, sadat de lju
ferheard nei har seagen. It wie 1985.

*Foar ús pake haw ik as jonge fan tsien en alve boeken helle út
Frjentsjer – de Iepenbiere bibleteek, en doe’t er dy allegearre lêzen
hie, gong ik nei de priveebibleteken fan Wagner en Van der Veen.
      As jonge krige ik op myn jierdeis in boek, fan de âldelju en fan de
suster fan ús mem. Sij joech de bern fan har suster in boek. Sa wiene
se opgroeid.
      Myn pakesizzers lêze net sa’t ek har mem noch nea in boek lêzen
hat. Jo hâlde it net foar mooglik. Myn berneboek fan 1973 (It geheim
fan de 7 Moskeflappers) hoegde ik dan ek net oer te setten yn it
Nederlânsk.

Hendaye/France, 2017/’18 – oantekens.