name

folgje ús

Facebook Twitter Google

 

Foaropwurd

Fers2 nû. 5.2, 27 jannewaris 2019

Melkert

 

image Fers2

 

 

It docht bliken dat ik myn trui oer myn earm haw en net yn myn rêchsek. It liket noch waarmer as foarsein en blakstil, no om in oere of ien middeis. It is in medias res: ik draaf oer in parkeftich flak, want ik moat drave foar de draak. Ik wit net wêr’t ik bin, yn watfoar universum no wer. Op roai en goai sprint ik it iepen fjild skean oer. Myn damesgympys fiele net berekkene op mear as in urbaan drafke nei de trem. De grûn is histoarsyk gersleas en hurd en rûch, befolke mei klupkes drokke lju, sa stoned as wat, yn tanktops en tassel boots—is it in festival of sa; mar dêr hâld ik net fan. Hoesa hawwe de bern my meinommen hjirhinne, ien of twa of mear oeren fan Amsterdam ôf? En wêr binne se? Nearne te sjen. Se hawwe har al rêden wierskynlik, hooplik. Better net prakkesearje en myn siken leech hâlde. Fink trochdrave. Net mear omsjen oant ik fierderop yn it skaad fan in skuorre komme sil.

No is it gjin skuorre mear, mar in soarte iepen hal. Ek stean der gjin minsken mear op it fjlld, teminsten net as ik omsjoch. Gjin goed teken, wat it ek is dat der oan komt, dat my ha moat, net harren, my. Rin gjin rûntsjes, betink ik. Ha jo ienris súdwest keazen, hâld súdwest oan. Fluch nei de oare kant fan de hal, dan opnij besjen.

Jakkes, in sletten front gebouwen. Dêr stiet ien. In beam fan in keardel yn kobaltblau. Freegje.

“Hee! Hoe kom ik hjir út?”

Hy liket op myn âldkollega M, it outgoing, yntelliginte, ivich-jongeseftige type. Hy hat in flinterstrik foar syn strykfrij oerhimd, wat sil er switte, mar jou no antwurd en sjoch my net sa oan.

“Pardon, hoe kom ik hier—”

“Uit?”

“Ja. Fuort út dit. Terrein?”

“Kom,” mei twa-earmich royaal kom-gebeart en draait him al om, “loop maar achter m’ aan.”

Hy sjit fuort yn syn fierstente djoere kobalt siden pak en op syn glânzgjende ljochtbrune brogues mei sa’n tin learen soaltsje. Hy kin der ûnferklearber hurd op drave. Ik hingje trije meter efter him. Efter my bart eat. Tichter by de pseudo-M bliuwe. Wêr is er? Oriïntearje. It gebou is ûndúdlik, in âld sikehûs hast. Gongen mei skerpe hoeken. Ik hie de bern skilje moatten. Hjir kin gjin berik wêze. Sa hurd ast kinst oan ’e oare kant hjir wer út. Wêr is—M! Hee! Lofts. Nee rjochts, yn ’e hoeke fan in seal. Beferzen. Sis net dat wy fêstrûn bin hin? Mar hy raant in gat en stoot fierder. Sealen hawwe no foar- en efterdoarren. Miskien ha se it spesjaal sa boud foar my. Pseudo-M smyt de doarren iepen. Hy hat tink ik in kaart dy’t er tsjin de scanner oan goait. Avensearje, de doar moat net wer yn ’t slot falle foar’t ik myn gymp der tusken kwakke kin. No wurdt it tsjuster. Pseudo-M is net mear te finen. De flier is hjir wiet. Dat is net goed.

Dan is der wer deiljocht. It falt troch hege ruten op pseudo-M syn switplakken op ’e rêch. Hy lûkt in doar iepen en ynienen stean wy wer bûtendoar. It is sa’n selde iepen plak sûnder gers as foar’t ik him tsjinkaam. Der stean tsien minsken byinoar, guon wol hiel jong, 14, 16, mei drankflessen, wodka jimmer populêr, drinke sûnder bekerkes sa te sjen ek. In fanke mei in little ponyballon rûgelet hast fan har hakjes ôf. Net goed. Wy moatte hjir wei. Itselde paad werom, foar myn part. Kom.

Mar pseudo-M rint achteleas nei har ta. Hy stiet no neist in ûn­noazel gnyske mei in hege hoed en in wannabeeburd, skommeljend op earkes en ik tink in kilo drugs. Kom! Mar pseudo-M lûkt syn djoere jaske rjocht.

“Weten jullie of Ad Melkert al dood is?”

Wat? Sûch! Wat witte dy hopheads dêr no fan? En do yn dyn typstraklean, se tinke datst in cliniclown bist. Asjeblyft, drave!

 

Wy steane oan de oprit fan de sneldyk. Mei syn fiven, myn bern G en H en myn skoansoan M en myn geleafde A, en wy binne gjin lilliputters dus ik jou ús net in soad kâns dat wy mei syn allen in lift werom nei Amsterdam ta krije. G, H en M binne der frijwat fleurich ûnder en wolle my ek gjin details jaan oer de draak. Wy binne útnaaid, klear. It is skitterend moai waar en de bermen bloeie en it hite asfalt stjonkt nei appelsmots en der ride auto’s by’t soad. Miskien is it sneon.

In auto swinkt de flechtstripe op en rôlet kalm op ús ta. Ik kin it net leauwe. A achtet it rjochtfeardich. It is in gigantyske sulveren Tesla, ik wist net dat dy ek kamen yn sulvergriis en mei romte foar in extended family. De bestjoerder stapt út, as snapt er wol dat wy twivelje oft wy net yn in dream of in parallel libben bedarre binne.

“Hoi.” Werkennend, as hie er op ús rekkene, as hiene wy hjir in ôfspraak.

“Tank.”

“Mm. Asseyez-vous”

Sêfte stim. In diplomaat as ik my net fersin, ik ken him fan krant en ynternet, dat wol sizze, hy is swier en plodsk, as wie er op ’e prednison, mar fierder krekt René van der Linden. Hoe is it mooglik en dan moat ik noch by dy patser yn de auto ek.

H is al op ’e efterbank wipt en A op ’e passazjiersstoel en ik dan mar efter Van der Linden, dy’t wy om him ek wol René neame meie en dookje, seit er as er fuortriidt. Ik begryp net hoe’t jo mei jo fjouweren op ’e efterbank sa rom sitte kinne en net iens mei jo rêchsek op ’e knibbels mar gewoan op ’e flier. It is hjir in eigen systeem mei in eigen klimaat, faaks troch de airco of om’t it lûd fan bûten mar dizich en domp nei binnen komt, of om’t it sa skjin is, op ús nei dan, want it swit begjint no op te droegjen en falt as poeier op ’e beklaaiing.

Ik tocht nea dat René sa aardich wie. Net dat ik der ea by stilstien haw, want sympatyk wêzen makket net folle goed by in groep dy’t foarútbuorket troch dedusearjend makrotinken dat oan alle persoanlike gefolgen op grûnnivo foarbygiet. Mar dizze man yn syn te nauwe ljochtgrize simmerpak en smaakfolle boesgroentsje is freonlik. Miskien is er siik, mar hy wol net mei de dea op ’e drompel noch fluch fiif minuten humaan wêze. Dat is myn foaroardiel. De niget is oprjocht as er harket nei H har ferhaal oer har master­stúdzje militêre skiednis, dêr’t er neat fan ôf wit seit er, mar wol fan ynternasjonale relaasjes, sadat er, tink ik, nijsgjirrige fragen wit te stellen.

“Je zei net, als ik me niet vergis, dat dat een onjuiste visie is, en waarschijnlijk kan ik het met je eens zijn, hoor, maar laten we eens kijken, je zegt nu dat men onder bepaalde omstandigheden...”

Syn yntellektuele, meanderjende redenearjen, dat bewûnderje ik altyd, mar it makket no dat ik weidûzje. It lânskip is brún en ûnwerkenber. Neffens René binne wy mar in oerke fan Amsterdam ôf. Miskien is neigeraden de wrâld mear útdroeget dy mear gelikens en aspesifyk, oant der ien glêde stien oerbliuwt. Lit ik alert bliuwe.

A sliept tink. G sit op syn tillefoan te sjen. M sjocht mei en nokket en himt fredich. H anderet op de fragen fan René en dy giet dêr dan wer op yn. Hast hieltyd sit der in fertraging tusken H har wurd en syn weromwurd, sa’t dat bart ûnder it autoriden om’t de sjauffeur earst it ferkear efkes ôfhannelje moat. Of, feitlik, as by in captcha dêr’t jo, nei’t jo alle ferkearsboerdplaatsjes ôfkrúst hawwe en sels in djipfriesdopper wol sjen kin dat jo se allegearre ha, dochs noch wachtsje moatte op respons, om’t jo input tsjinnet om it algoritme fan ’e software te ferbetterjen. Want der is al in skoft gjin ferkear mear: allinne wy op in útstoarn griisbrún oerflak.

De A10 liket net op ’e A10 dy’t ik ken. Mar dat komt ek om’t er sa leech is, as hiene se him einliks ôfsletten nei in ferlern gefjocht mei Milieudefensie of om’t Máxima har dochters der autoriidles ha. H en René binne stil. Lofts komt no de brêge, dêr’t wy derút moatte, it lêste punt ek dêr’t jo stopje kinne en útstappe. Dan kinne wy sels de stêd wol yn rinne. Yep, komt goed, prima, hat René sein.

Mar hy riidt troch!

“Meneer! René! Ho!” ropt H as it eins al te let is om te stopjen. “We hadden er hier uit gemoeten. Vanaf nu kunnen we er niet meer uit, zie je.”

“O, no prob”, seit René, sûnder fertraging. Hy eaget efkes yn de efterútspegel, rimmet, jout in haal oan it stjoer en makket in wûnder fan in U-bocht dwers oer alle stripen, berm en gers, kreas tusken de beide fangreels. Binnen in sekonde binne wy aktive spoekriders.

A is wer wekker. G triuwt de tillefoan yn ’e boarstbûse. De Tesla is blykber sa ynsteld dat er fansels de flechtstripe opsiket mei tikjende alaarmlampkes. Want René wjirmet him yn myn rjochting, ja, hy is grou wurden, mei yn beide hannen in attasjeekofferke dat er efteryn ’e auto ha wol. Ik nim it fan him oan, mar wêr hie er it dan al dy tiid, op ’e skerte? Wêrom stoppet er net?

“Ik ga hier even links van de weg af”, seit er.

“Goed idee!” seit H. That’s my girl.

Nei 50 meter ûnferhurde útrit is der in heech yndustrysket mei in hikke dy’t by neier ynsjen iepen stiet. In ein keatlik bongelet los. René set de noas fan de Tesla derop en triuwt de hikke iepen, mei in rûtine dy’t seit: dit hat er earder dien. It liket in kreake krimpdoarp, Ruigoord-eftich. In lyts ploechje minsken stiet op ’e dyk, sechstigers, manlju dy’t begripe dat jo mei tropysk waar better in jurk oan ha kinne mar dy net mei élégance drage, froulju mei strânhuodden. Ut in klimatisearre auto stappe, de hitens yn, is nea in feest.

Mar René rint ûnferwacht kwik op de lju ôf.

“Weet u of Ad Melkert al dood is?”

 

Earst kâld wetter drinke, ha wy besletten. Wy sitte oan in houten pikniktafel yn in eardere stâl, A foar my oer en ús mem neist my. De bern binne der net. Mar G syn reade rêchsek stiet op ’e tafel mei wat lege fuortsmytbekers deromhinne. Us mem hat tee, sjoch ik, yn delikaat porslein. Ik wit net hoe’t se deroan komt, der is hjir gjin stroom of gas. Mar se hat sa har hypnotisearjende senioaresjarme, witst. Se praat no mei A oer Orhan Pamuk, dy’t in kreaze man is, en oer hoe’t se altyd gûle moat as se Nâzım Hikmet lêst. A knikt. Hy ek, wa net, mar ek om My Father’s Suitcase, do net mem?

Omkoalen, ha neat yn ’e gaten, ús mem net en A net, ek al rûkt it hjir bedoarn-swietich en is it wetter net echt kâld. Wy ha net in protte tiid mear. Ik moat ynbrekke yn it petear.

“Ha jimme dat heard niis?”

Mem prutst oan it gehoarapparaat. A wriuwt mei de middel­finger oer de boppelippe, wat er altyd docht as er mei de holle yn in oare ieu sit: “Wa-at?”

“Hin?” seit ús mem en sjocht A oan.

“Harkje no efkes!” sis ik, te noartsk. “Dit is net goed. Twaris tsjin lju dy’t der neat fan witte kinne, at dy Melkert al dea is: wy sitte yn in njonkenwrâld. Njonkenwrâld! Dit is net yn ús wrâld!”

A dikeret earst egaal nei myn wetterbekerke en begjint dan lûd te laitsjen. Us mem gniist blier mei.

“Stel dy net sa oan”, seit A.

Mem taksearret my. Sis no dat ik gelyk haw, miske! En kom oerein! Mar se keart har nei A en seit, wat healhertich nei myn smaak: “Moast har net sa útgnize.”

A sjocht my guodlik oan. De hân alwer op ’e boppelippe.

 

 

 

Foaropwurd

Fers2 nû. 5.1, 13 jannewaris 2018

Berltsum opnij besjoen

 

image Fers2

 

 

De iennichste nijsgjirrige literere 2018-barrens wiene Ypie Haitsma en yn septimber de útjeften tagelyk fan Letters from Max Ritvo en Ritvo syn noch ûnpublisearre gedichten—hy stoar yn 2016—yn The final voicemails (beide by Milkweed; keapje se), dat hast ûnbehindere troch literêr sjeny rôlen wy ús Winterruhe yn.

Mar ien dei foar kryst, de iiskast fol en ús liiflike ritmes larghissimo, kundiget kweker A.C. Hartman yn Seisbierrum oan dat 57 fan de 110 personielsleden dien krije. Foar wa’t de sifers goed folget kaam dat faaks net ûnferwacht. Want it Belgyske memme­bedriuw fan Hartman late al jierren miljoeneferliezen. Heal july 2018 foel it oandiel dêrfan yn in heale dei mei tritich persint, nei’t it Europeeske fiedselagintskip EFSA it bedriuw yn ferbân brocht mei njoggen deaden en ytlike siken as gefolch fan de listeriabaktearje—krekt letter wiisde ûndersyk út dat der gjin ferbân wie—sadat de sifers foar 2018 opnij miserabel wêze soene. Mar wisten wy folle: dy gigantyske finansjele tebekslach by it memmebedriuw yn België soe gjin konsekwinsjes ha foar Hartman yn Seisbierrum, sei de Hartmandirekteur tsjin de Ljouwerter krante. De Ljouwerter krante frege net fan hoe komst derby.

De Ljouwerter krante libbe doe al in skoft yn goedbetelle naïviteit, út reden fan it “Vind de leukste evenementen voor Glastuinbouwbedrijf A.C. Hartman in sexbierum. Leeuwarden-Fryslân 2018.” Irony is in ûnsmaaklike karakterisearring. Sa brút wie it ferhaal.

Makket net út wat der efter de skermen foarfoel yn de kassen fan Kwekerij Hartman, yn april en maaie 2018, lyk foar de beursfal. De Europeeske kulturele haadstêdshow ‘Lost in the Greenhouse’ moast trochgean. Yn harmony mei ús tanimmend nasjonaalpopu­listyske EU-projekt wie dat patriottysk en diskriminearjend teater. Net allinne bylde it de ‘Poalske’ haadfiguer like stereotyp en leechlizzend ôf as Dokkum de net-blanke minsken en net-leauwigen, ek spile in Nederlânske akteur de rol fan de Poal. It is mar al te bekend dat it opliedingsnivo fan bûtenlânske wurknimmers út Poalen heech is, om’t Poalen lege-opliedingswurk by ’t soad hat (sa’n soad dat de smoarchste banen der nei Oekraynske arbeids­migranten geane), mar jonge akademisy inkeld takomst ha as se in eigen bedriuw oprjochtsje kinne en dêrfoar it begjinkapitaal byinoar sparje yn de kassen, sadat dêr hiel wat arsjitekten, juristen, regiseurs en akteurs omrinne. Mar it jout de kulturele haadstêd mear cachet as dy harren sjen lit as primitive ‘sy’ foar it sivilisearre Fryske ‘wy’ oer: as nettsjinsteande gelikense soarch miswoeksen kasplantsjes dy’t foar eigen goederbêstens de konsumint mar better net berikke kinne, yn kaskwekersjargon—en wêrom dreech stinne oer in marketable titel van de event—oantsjut as de loss yn ’e greenhouse.

Ein juny 2017 ferkocht, frij ûnferwacht foar net-insiders, de âlddirekteur en eigner fan kwekerij Hartman, Wim Hartman, syn bedriuw oan de Belgyske kweker-T-rex & sjampinjonman Deprez. TúnderijfakblêdenLykas FreshPlaza en Hortidaily. neamden dat in rasjonele oername, sjoen de finansjele swierrichheden yn de glêsbou yn ’t algemien en by Hartman yn ’t bysûnder. Deprez wist fansels fan dy noed, mar woe yn benammen de keatling nei Albert Heijn tichtsje.‘Produce heavyweight Hein Deprez buys Hollands largest organic pepper grower’, FreshPlaza, 30 juny 2017 <https://www.freshplaza.com/article/2178137/produce-heavyweight-hein-deprez-buys-hollands-largest-organic-pepper-grower/> [krigen 9 jannewaris 2019]. It jild dat Hartman net hie en ek gjin hoop mear op hie, foar de útwreiding fan syn kwekerij mei 110 hektare, dat jild dat Deprez der wol foar ha soe, dat jild bestie net; Deprez wachte op eksterne finansiering. Boppedat woe er it kommerlike Hartman earst flot lûke foar’t er oan in nij projekt—útwreiding—begûn. Doe kamen by Hartman nuveraardichheden foar ’t ljocht. De bedriuwsresjersje tocht dat âlddirekteur Wim Hartman fraude begien hie: 900.000 euro út it bedriuw yn eigen bûse stutsen. Hartman makke in ein oan syn libben.

Al dy tiid lykwols, hâldt deputearre fan Ekonomy Sander de Rouwe, mei syn gebrûklike realiteitssin fan in heroïnejunk mei in tientsje, út dat Hartman 110 hektare ekstra oankeapje sil. Nee. Fansels net. Hoe soe dat moatte? “Triest nieuws”, seit De Rouwe op 24 desimber oer de ûntslaggen dy’t falle, “een klap voor de streek.” Dat der yn dy streek en oare glêsboustreken minsken wenje falt bûten it berik fan syn prefrontale korteks—gau oer nei Berltsum.

Jan en Frâns Zeinstra fan it kasbedriuw Greenhouse Dili yn Berltsum stean mei har petret op elk trostomatebakje fan de Albert Heijn: mei de charismamacht fan bleu gnizend, min skeard en yn wurkklean, in macht dy’t De Rouwe net benei komme kin, sels al wie er echt de diktator fan Fryslân. De Zeinstra’s setten har ek yn foar fatsoenlike wenten foar har arbeidsmigranten. Dat is net gewoan. Nederlân ken in flinke dakleazens ûnder arbeidsmi­granten. Troch in kombinaasje fan temin wenromte foar minsken mei tydlike banen en âlderwetske VOC-útrûpelpraktiken ken it ek, al wurde it hieltyd seldsumere ekssessen, noch altyd húsfêstings­skandalen lykas fyftjin bewenners yn in trijekeamerappartemint.Sjoch bygelyks de Nationale verklaring tijdelijke huisvesting EU-arbeidsmigranten, Rijksoverheid, 2012 <https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/nieuw-in-nederland/documenten/richtlijnen/2012/04/11/nationale-verklaring-tijdelijke-huisvesting-eu-arbeidsmigranten> [krigen 9 jannewaris 2019].

Mar wy hawwe de Zeinstrabruorren. Dy helje har personiel by in bonafide útstjoerburo foar arbeidsmigranten, VZM. Dat is ferantwurdlik foar it sûn en feilich húsfêstjen fan syn útstjoer­krêften en keapet dêrom fjirtjin nijbouwenten, yn akkoart mei de gemeente. Gemeenten binne bûn oan ’e Nasjonale Ferklearring húsfêsting arbeidsmigranten fan 2012, om genôch fleksibele wenromte foar arbeidsmigranten te bieden. Dogge se dat net dan kinne se op de fingers tikt wurde troch it ryk,Nationale verklaring tijdelijke huisvesting EU-arbeidsmigranten, ‘Huisvesting arbeidsmigranten’, Rijksoverheid, g.d. <https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/nieuw-in-nederland/huisvesting-eu-arbeidsmigranten> [krigen 9 jannewaris 2019]. sa’t lêsten bard is mei Medemblik,Medemblik maakt inhaalslag met huisvesting arbeidsmigranten, Medemblik Actueel,23 novimber 2018 <https://www.medemblikactueel.nl/2018/11/medemblik-maakt-inhaalslag-met-huisvesting-arbeidsmigranten/> [krigen 9 jannewaris 2019]. om’t it Europeeske frije ferkear fan persoanen de reële frijheid om jin dêr te fêstigjen ûnderstelt. Gemeente Waadhoeke stelde al foar de fusy fan de dielgemeenten, en dêrûnder Berltsum, in mienskiplike wenfisy op en stjoerde dy nei de minister,Gemeenten Frjentsjeradiel, it Bildt, Menameradiel, Ferwerderadiel en Huurdersvereniging De Bewonersraad Friesland‘Prestatie-afspraken wonen Waadhoeke 2017-2021’, brief oan de minister fan Ynlânske Saken, g.d. [2015] <https://www.wonennwf.nl/_library/12606/prestatieafspraken%202017-2021%20WNWF%20-%20Waadhoeke.pdf> [krigen 9 jannewaris 2019]. prachtich dus. Op 20 maaie 2018 beskreaunen wy yn Fers2 hoe’t it ôfrûn mei de fjirtjin knappe wenten foar arbeids­migranten yn de nijbouwyk De Pôlle yn Berltsum.

FNP-er Sijbe Knol wolle jo net ûnder jo trostomaten oantreffe. Dat is net om’t er in stik minder fotosjenyk is as de Zeinstra’s. Dat is om syn tekst:

De FNP is foar my de partij wer nei jongerein harke wurd en der ek wat mei dien wurdt. Wy meie grutsk wêze op ús provinsje en gebrûken. Goedkeape en beskikbere (duorsume) wenningen foar jongerein en kultuer en sport binne spearpunten wer ik my hurd foar meitsje.‘Raadslid Sijbe Knol - Berltsum’, FNP Waadhoeke, g.d. <https://waadhoeke.fnp.frl/nederlands/over_ons/fractieleden/3/> [krigen 9 jannewaris 2019].

Hân yn hân mei it dúdlik mankearjende aktive bewustwêzen, ynbegrepen selsanalyse en -refleksje, komt faak in grut personalisme. Alles wurdt field as in oanfal op it ik en der is famyljetinken en in koloniale mentaliteit. Mar tink net dat de FNP negatyf stiet foar riedsleden mei in breklike ik-skepsis oer! Wolnee, de FNP waard ûnferwacht populêr yn de nijbouwyk De Pôlle doe’t riedslid Knol evangelisearre waard troch de hagelnije fiifmans­bewennersferiening—de wyk wie noch yn oanbou en hiel tin bewenne—fan blûne, blau-eagige earste hûsskeapers dy’t troch de finansjele crash van 2007 letter oan bar kamen foar in eigen went oan it wetter as dat se sels earlik achten en fansels net begripe woene dat de skuld fan dat ûnearlike wachtsjen lei by deselde aardige banken dy’t har krekt in fette hypoteek jûn hiene, fral om’t der oaren kamen te wenjen dy’t alle lange kringelpaden samar ôfsnijden en in went yn de skurte smiten krigen! Mei Knol foar de karre begûn de bewennersferiening har misje om alle mooglike arbeidsmigranten út de wyk te kearen. Lang leve de FNP, fan je hyp hyp hyp hoeree!

De wethâlder fan gemeente Waadhoeke, Nel Haarsma fan it CDA, gie deryn mei. Net allinne hearre wy fan it CDA selden wat negatyfs oer krústochten tsjin kweadebisten, ek giet de populariteit fan it CDA ûnder boeren en túnkers omdel, al jierren. Dat it CDA ferkent graach nije doelgroepen, lykas hjir de nije NIMBYs. Wat de gemeente die wie sa briljant dat wy mei de anekdoate al mannich jierdiesfeestje opfleurd ha: it ferskerpe sûnder te oerlizzen mei it arbeidsmigrante-útstjoerburo VZM, dy’t al lang huzen yn de wyk kocht hie, de regels foar bewenning troch arbeidsmigranten. VZM wist net iens dat it maksimumtal bewenners fan seis nei fjouwer gien wie—wat nammers inkeld foar ‘Poalen’ gou; gewoane gesinnen mochten mei safolle wenje as se woene.

Hanthavenje is lestich fansels. Oer in ûnsichtbere fleanende robot dy’t Poalske toskeboarstels telt beskikte de Waadhoeke net, mar ek binne dy ferbean om de privacy. Dus wat die de gemeente, dy frege oan de boarger om te klikken as se saken seagen dy’t har yn striid liken mei de nije maatregel. Om fierder sjen te litten hoe serieus de gemeente de gefoelens fan de hânfol húskeapers naam, mochten dy oerlêst melde by de gemeente, net de plysje. It holp. Al dalik, maaie 2018, lei de earste melding op de matte. Haarsma kundige oan te kontrolearjen. Dat wie praktysk en juridysk—wilens ûndersocht Tûmba de nije maatregel op diskriminaasje—net te dwaan. En ein septimber kundige se it kontrolearjen wer ôf. Mar as de hûn fan Pavlov flybjend troch it belrinkeljen, sprongen dêr de bewennersferieningen oerein. Yn novimber sei Haarsma fan sorry foar it fersin en dat se dochs kontrolearret. Omrop Fryslân gie yn Berltsum de dyk op:

Veel mensen snappen niet wat er nu precies is besloten of waarop precies gehandhaafd wordt. Omwonenden die dat wel weten, zijn heel duidelijk in hun mening. Of ze merken geen overlast van arbeidsmigranten, of juist wel.‘Huisvesting arbeidsmigranten houdt meeste Berltsumers niet bezig’, Omrop Fryslân, 14 novimber 2018 <https://www.omropfryslan.nl/nieuws/848824-huisvesting-arbeidsmigranten-houdt-meeste-berltsumers-niet-bezig> [krigen 9 jannewaris 2019].

Ergo, hokker swierrichheid oft it belied oplost is de boarger net dúdlik. Likemin kinne de Fryske media fertelle, al sit benammen Maria Del Grosso fan de LC derboppe op, wat it oerheidsyngripen yn Berltsum ferbetterje wol op sosjaal of ekonomysk mêd, of hokker groep oft it beskermet en stimulearret mei it each op sosjo­ekonomyske foarútgong. Faaks wit de lokale oerheid net dat de hiele reden en rasjonale fan oerheid en belied is om ymperfeksjes rjocht te lûken dy’t de frije merk, respektivelik de kristlike god net oplosse kinne, resp. wolle. Miskien ha se premier Rutte op teefee sjoen en tinke no dat oerheid der is om nije ûnfrijheid, ûngelikens en ymmoraliteit te skeppen. Mar noch folle yrrasjoneler flonkerje FNP en CDA yn it ljocht fan nije kennis—kennis dy’t wethâlder Haarsma tsjinje moatten hie, want ‘wist ik net’ is op har nivo in min ekskús, as fûnemint foar prudint steatsmanskip, dus ta strategysk, effektyf en rjochtfeardich belied :(

Om te begjinnen warskôget in faak-sitearre Trouw-ûndersyk dat jo arbeidsmigranten net keare kinne, om reden fan it frije ferkear fan persoanen yn ’e EU, en dat wat guon gemeenten dêrom entûsjast dogge, nammentlik allerhanne regels opstelle om húsfêsting fan East-Europeeske arbeidsmigranten ‘yn goeie banen te lieden’, diskriminatwaar en ûnproduktyf is. Johan van der Craats fan it ekspertisesintrum Flexwonen, de kennis- en adfysorganisaasje dy’t oprjochte is mei de Nasjonale Ferklearring húsfêsting arbeidsmigranten, seit dat gemeenten fral gjin konsintraasjes fan East-Europeanen wolle. “Niet te veel Oost-Europeanen in één woning, niet te veel ‘Polenhuizen’ in een straat en geen grootschalige locaties waar honderden arbeidsmigranten bij elkaar wonen.” Mar alternativen biede gemeenten net, seit er; krekt dat is problematysk. Yn april 2018 wurken der 400.000 Midden- en East-Europeeske minsken yn Nederlân en wie der in tekoart fan 100.000 plakken foar East-Europeanen. “Maar alleen begrenzen werkt niet. Treedt de ene gemeente strenger op, zie je het probleem elders groter worden. Dan krijg je een waterbedeffect.”Cindy Cloin, ‘Gemeenten weren Polen en Roemenen’, Trouw, 3 april 2018 <https://www.trouw.nl/samenleving/gemeenten-weren-polen-en-roemenen~a4aca51b/> [krigen 9 jannewaris 2019].

Paul de Beer, dy’t hiel wat ûndersyk dien hat nei arbeids­migraasje, Anita Stockmeijer en Jaco Dagevos fûnen dat lang net alle East-Eurpeeske arbeidsmigranten wer nei hûs ta gean nei’t se hjir ien langere perioade wurke hawwe, mar yn Nederlân bliuwe. De oan it (plôk)seisoen bûne sirkulêre migraasje, dêr’t elkenien it oer hat, komt hast net foar: de ‘Poalen’ ferdwine net nei in hiel tydlik kontrakt wer om krekt it jier dêrnei opnij hiel tydlik te wurkjen yn Nederlân. Se binne hjir lang. Se gean faak hielendal net mear werom. It belied moat dêrom ek rjochte wêze op yntegraasje fan East-Europeanen en op permaninte fêstiging.Anita Stockmeijer, Paul de Beer en Jaco Dagevos, ‘Beleismakers, de Oost-Europese arbeidsmigranten blijven’, Sociale Vraagstukken, 14 april 2018 <https://www.socialevraagstukken.nl/beleidsmakers-de-oost-europese-arbeidsmigranten-blijven/> [krigen 9 jannewaris 2019]. Sadree’t se yn Fryslân wurkje, moatte se behannele wurde as lykweardige Friezen en net as ‘Poalen’.

Ferfollen de arbeidsmigranten yn 2016 al ien op ’e tweintich banen yn Nederlân, har oanpart sil yn de kommende jierren allinne mar grutter wurde, berekkene SEO Onderzoek Economie. Dat komt om’t ús ekonomy oanlûkt en om’t nei 2021 ús beropsbefolking krimpt. De arbeidsmigranten binne fan ûnmisbere ekonomyske wearde om de beropsbefolking op nivo te hâlden, om’t se ekstra wurkgelegenheid bringe en produksje en ynkommen. Feitlik kinne wy aanst net mear sûnder arbeidsmigranten, seit SEO, en wy kinne net sinnich wêze en ‘Poalen’ dy’t twaris sa ambisjeus en trije kear sa heech oplaat binne as wy út ús boargerwykjes keare. Nederlân oerlibbet ekonomysk inkeld en allinne as it in oantreklik fêstigings­lân bliuwt. Op dit stuit is benammen húsfêsting in probleem, sa giet de konklúzje, ien dy’t fluch oplost wurde moat.Arjan Heyma, Paul Bisschop en Cindy Biesenbeek (SEO Onderzoek Economie), De economische waarde van arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa voor Nederland, Amsterdam, april 2018, In opdracht van de ABU <https://www.abu.nl/stream/seo-onderzoek-de-economische-waarde-van-arbeidsmigranten-uit-midden-en-oost-europa-voor-nederland> [krigen 9 jannewaris 2019].

Mar ja: oerlêst. Eh, oerlêst? Wonen Noordwest Friesland húsfêstet tydlike arbeidskrêften yn Seisbierrum en Berltsum, yn 2015 mear as fyftich wenten en yn 2016 sa’n tritich: “In de praktijk zijn er geen bewonersproblemen na het – rechtstreeks – huisvesten van deze woningzoekenden.”Wonen Noordwest Friesland, Jaarverslag 2016, 51 <https://www.wonennwf.nl/_library/13222/Jaarverslag%20Wonen%20Noordwest%20Friesland%202016.pdf> [krigen 9 jannewaris 2019]. Ut ûndersyk witte wy dêrneist dat de oerlêst dêr’t elkenien it oer hat o sa tafalt om’t de measte arbeids­migranten 70 oeren yn ’e wike swier wurkje sadat it fersoargjen fan oerlêst har net goed slagget,Sam de Voogt, ‘Oost-Europese arbeidsmigrant is te druk met werk om rond te hangen’, NRC, 16 april 2018 <https://www.nrc.nl/nieuws/2018/04/16/te-druk-met-werk-om-rond-te-hangen-a1599631> [krigen 9 jannewaris 2019]. of hielendal net bestiet. Jonge tydlike arbeidsmigranten kinne yndie nochal leven meitsje, mar dy groep is lyts en ferdwynt nei it plôkseisoen wer en der is gjin relaasje tusken har libbenens en kriminaliteit en/of bewiisbere en strafbere oerlêst; har gedrach is itselde as Nederlânske jongerein en de ferskillen dy’t men sjocht berêste op diskriminaasje. Poalske arbeiders drinke relatyf in soad bier, mar dêr fernimme jo neat fan.Rekenkamercommissie Hillegom, Lisse en Noordwijkerhout, ‘Verkennend onderzoek EU-arbeidsmigranten’, maaie 2017 <http://www.rekenkamercommissie-hln.nl/dynamic/media/2/documents/Onderzoeken/2017/20170508-Verkennend-onderzoek-arbeidsmigranten-versie-Hillegom.pdf> [krigen 9 jannewaris 2019]. Oer oerlêst yn Berltsum is noch altyd neat bekend: net wat de grutte en it profyl binne fan de oerlêstjaande groep, noch wat de konkrete knyppunten en swierrichheden binne. O wacht, ja dochs:

Ik kan dan nog amper parkeren.
Ik wil dat onze kinderen met vriendjes en vriendinnetjes kunnen spelen.
We willen geen isolatie. Dat moet voor de arbeidsmigrant zelf ook heel eenzaam voelen.‘Huisvesting arbeidsmigranten houdt meeste Berltsumers niet bezig’, Omrop Fryslân, 14 novimber 2018 <https://www.omropfryslan.nl/nieuws/848824-huisvesting-arbeidsmigranten-houdt-meeste-berltsumers-niet-bezig> [krigen 9 jannewaris 2019].

Ik. Ik. We. Mar wolnee gjin eigenbelang hear, wier net: de arbeids­migrant moat opsodemiterje om’t dy him dan sels better fiele sil. Karakteristyk foar de nimby—not in my back yard; oantsjutting foar bewennersferset tsjin (foarnommen) ûntjouwing yn har lokale omkriten—is de war dy’t de nimby-buorlju dogge om harsels te ferskjinjen fan morele skuld en de trochgeande litanyen oer fielde of ferwachte oerlêst. Kom no, se binne gjin minne minsken en diskriminearje net, se uterje inkeld mar har noed oer losse gefolgen. In kultivearre nimby-buorman, tink oan FNP-riedslid Knol, rint lûd oer fan begrutsjen mei de doelgroep dy’t syn ûnderlizzende neden achteleas oan ’e kant skood sjocht. Mei rjocht wiist Ronald Bakker fan ekspertisesintrum Flexwonen derop dat net praktyske of sosjale problemen, lykas parkearplak of iensumens, de húsfêsting fan arbeidsmigranten yn it paad stean, mar nimbyisme.

Het lijstje wordt steeds langer. Aan vluchtelingen, windmolens en telefoonmasten lijkt nu ook de werknemer die hier tijdelijk bijspringt om het werk gedaan te krijgen - ook wel arbeidsmigrant genoemd- toegevoegd te zijn aan het begrip NIMBY - Not In My Back Yard.‘Opinie Ronald Bakker: ‘Arbeidsmigranten verdienen geen NIMBY-houding’’, Expertisecentrum Flexwonen, 23 septimber 2018 <https://flexwonen.nl/opinie-ronald-bakker-arbeidsmigranten-verdienen-geen-nimby-houding/> [krigen 9 jannewaris 2019].

Doe’t se in pear jier lyn har huzen oan ’e strjitstiennen net slite koene wiene se mar al te bliid mei de fraach om wenromte foar ‘Poalen’ en de snoade húsopkeapers dy’t foar in grypstoer de ûnferkeapbere huzen opkochten. Mei it oanlûken fan de húzemerk ûntstie der in probleem. Dat wie net om’t de merk de húsfêsting regelet en de merk blyn en amoreel is, sa’t Bakker syn kollega Van der Craats al opmurk. It kaam om’t de oerheden dy’t feitlik aktyf it maatskiplik ferantwurdlik ûndernimmen ûnderstypje moatte, sa’t de Zeinstra’s dogge mei eigen wenfoarsjenning en begelieding fan har personiel, it fierstente drok hiene mei it fluitsjen fan laisser faire. Yn in wrâld dominearre troch jild sykje oerheden ferwyldere nei wearden, makket net út hokker. Ynstee fan as oerheid tsjin diskriminaasje, in morele kwestje, in dúdlik ôfwizend stânpunt yn te nimmen, bedarje se as fansels by de betsjinning fan lege mienskips­sentiminten en it optinken fan diskriminearjende wenfisys en net te hanthavenjen symboalbelied. Dêrby ferbynt de Waadhoeke in nayf en sentiminteel personalistysk polityk ûndernimmerskip mei in rücksichtlos lytsboargerlik ekshibisjonisme fan selssucht—immen moast dochs de skuld krije fan de mankeminten fan it neoliberalisme? Sorry foar de Poalen.